MTA 072 : JOHORKU VIII : SEJARAH DAERAH JOHOR BAHRU

KEMBARA

JOHOR

SEJARAH JOHOR BAHRU 

Apa istimewanya Johor Bahru? Selain dari ibu negeri Johor, pusat pentadbiran negeri dan daerah JB, ia adalah juga pintu gerbang selatan Semenanjung Malaysia.

Johor Bahru ialah nama ibu negeri Johor dan nama daerah metropolitan yang terletaknya di selatan Semenanjung Malaysia. Johor Bahru merupakan bandaraya kedua terbesar di Malaysia yang mempunyai kepadatan penduduk melebihi sekitar 497,067 orang di kawasan pusat bandar sahaja (Kawasan yang ditadbir oleh Majlis Bandaraya Johor Bahru) tanpa merangkumi kawasan yang ditadbir oleh Majlis Perbandaran Johor Bahru Tengah dan melebihi 2.4 juta orang di kawasan metropolitan (Pasir Gudang, Nusajaya, Johor Bahru dan Kulaijaya). Johor Bahru merupakan bandaraya paling selatan di tanah besar Eurasia.Pasir Pelangi, pekan diraja terletak di Johor Bahru.

Johor Bahru merupakan sebuah pusat perindustrian, perdagangan, dan pelancongan yang utama. Pelancongan adalah penyumbang yang besar dalam ekonomi Johor Bahru yang mana 60% daripada pelancong-pelancong yang melawati Malaysia setiap tahun berkunjung melalui negara Singapura. Walau bagaimanapun, perkembanganperindustrian di Johor Bahru yang begitu pesat telah menjadikannya sebagai salah satu pusat perindustrian yang terbesar di negara.

Daerah Johor Bahru mempunyai jumlah penduduk seramai 1,334,188 orang pada tahun 2010, manakala kawasan metropolitan Johor Bahru, juga dikenali sebagai Iskandar Malaysia, mempunyai jumlah penduduk seramai 1,730,000 orang.

Johor Bahru nama asal Johor Bahru ialah Tanjung Puteri. Bandar ini diasaskan pada tahun 1855 oleh Temenggong Daeng Ibrahim. Pada permulaannya, Tg Puteri adalah merupakan sebuah kampong perikanan Melayu. Sultan Abu Bakar menamakannya sebagai "Johor Bahru" sewaktu baginda mengisytiharkannya sebagai ibu kota kerajaan pada tahun 1866, susulan daripada perpindahan pusat pentadbiran Negeri Johor dari Telok Belanga di Singapura.

Tanjung Puteri, nama asal Johor Bahru, diasaskan pada tahun 1855 oleh Temenggong Daeng Ibrahim (Raja Temenggung Tun Daeng Ibrahim), bapa kepada Sultan Abu Bakar Daeng Ibrahim, seorang Sultan yang amat dikenang. Pada awalnya, ia merupakan sebuah perkampungan nelayan Melayu. Sultan Abu Bakar menamakannya sebagai "Johor Bahru" sewaktu baginda mengisytiharkannya sebagai ibu kota kerajaan pada tahun 1866, susulan daripada peralihan pusat kerajaan dari Teluk Belanga di Singapura.

Sultan Abu Bakar berketurunan daripada Temenggong Abdul Rahman, seorang ketua tempatan yang telah menandatangani perjanjian penyewaan pulau Singapura dengan Sir Stamford Raffles dari pihak British pada tahun 1819. Sebahagian besar daripada kemakmuran Johor pada masa kini boleh dikesan secara langsung daripada kejayaan Sultan Abu Bakar memujuk pengusaha-pengusaha British dan Cina untuk melabur dalam bidang pertanian di jajahan baginda. Sultan Abu Bakar menunjukkan kecenderungan tinggi dalam perancangan kerajaannya. Oleh sebab itu, pada hari ini kita dapat melihat perkaitan antara bandaraya Johor bahru dengan Baginda Almarhum Sultan Abu Bakar, seumpamanya Muzium Sultan Abu Bakar dan Masjid Sultan Abu Bakar.

Masjid Sultan Abu Bakar

Johor Bahru telah menyaksikan beberapa peristiwa bersejarah negara terutamanya penubuhan UMNO (United Malays National Organisation), sebuah parti politik yang terbesar di Malaysia, pada tahun 1946. Sejak merdeka, Johor Bahru telah mengalami kemajuan yang amat pesat di bawah pemerintahan kerajaan pusat Malaysia. Pada 1 Januari 1994, Johor Bahru diisytiharkan sebagai sebuah bandaraya, yang mana Dato' Hashim Yahya menjadi Datuk Bandar Johor Bahru yang pertama.

Tanjung Puteri

Tajuk Johor Tanjung Puteri

Selat Tebrau airnya biru

Di Pantai Lido tepian mandi

Sepanjang masa di hari minggu

Atas bukit Tanjung Puteri

Taman hiburan indah berseri

Pemandangan menawan hati

Jalan tambak hubungan negeri

(chorus)

Tanjung Sekijang nun di kuala

Tempat nelayan mengail gelama

Istana Hinggap di Kuala Danga

Pantai berkelah keluarga diRaja

Dari Tebrau orang berakit

Singgah Setulang membeli kopi

Pusara si Bongkok di lereng bukit

Di tepi pantai Tanjung Puteri

Daerah Johor Bahru merupakan satu daripada sepuluh buah daerah yang membentuk negeri Johor. Ia meliputi kawasan seluas 1,816 kilometer persegi. Daerah ini juga dikenali sebagai daeraah metropolitan Johor Bahru kerana dari segi bilangan penduduk mempunyai melebihi 2 juta orang. Daerah Metropolitan Johor Bahru merupakan metropolitan ketiga terbesar di Malaysia selepas Lembah Klang dan Pulau Pinang. Daerah ini juga adalah sebahagian daripada Iskandar Malaysia dan merupakan metropolitan yang sedang pesat membangun.

Bandar-bandar yang terdapat di sekitar daerah metropolitan Johor Bahru ialah pusat bandaraya, Skudai, Nusajaya, Puteri Habour, Desa Tebrau, Bukit Indah, Ulu Tiram, Stulang, Taman Perling, Pasir Gudang dan Permas Jaya.

Metropolitan Johor Bahru mempunyai pelbagai pusat membeli-belah yang moden dan bertaraf antarabangsa seperti Johor Premium Outlets, AEON Tebrau City, AEON Bukit Indah, AEON Permas Jaya, AEON Taman Universiti, Johor Bahru City Square, KSL City, Medini Lifestyle Mall, Danga City Mall, Plaza Angsana dan lain-lain serta menjadikannya sebagai daerah pusat membeli-belah

Metropolitan Johor Bahru merupakan pusat pelancongan yang utama di selatan Semenanjung Malaysia dan mempunyai pusat pelancongan antarabangsa seperti Legoland ( taman tema antarabangsa yang pertama yang dibina di Malaysia dan taman tema Legoland yang pertama dibina di Asia ), Puteri Habour Family Theme Park ( taman tema antarabangsa yang kedua dibina di Malaysia ), Taman Tema Air Autin Heights ( dalam pembinaan ) dan lain-lain.

Daerah metropolitan Johor Bahru terletak di bahagian Selatan Negeri Johor bersempadan dengan daerah Pontian di sebelah barat, daerah Kota Tinggi di sebelah timur; daerah Kulaijaya di sebelah utara dan Republik Singapura di selatan.

Daerah Johor Bahru terdiri daripada 9 buah mukim iiatu:

1. Mukim Sungai Tiram
2. Mukim Tebrau
3. Mukim Plentong
4. Mukim Pulai/Jelutong
5. Mukim Tanjung Kupang; dan
6. Mukim Bandar.

Johor Bahru telah menyaksikan beberapa peristiwa kesejarahan negara terutamanya penubuhan, pada tahun 1946. Sejak merdeka, Johor Bahru telah mengalami kemajuan yang amat pesat dibawah pemerintahan kerajaan pusat Malaysia.

Pada 1 Januari 1994, Johor Bahru diisytiharkan sebagai sebuah bandaraya iaitu bandaraya keempat selepas Kuala Lumpur, Ipoh dan Kuching.

Semasa aku kecil, bapak kerap membawa aku ke Johor Bahru (menaiki bas sambung-sambung) kerana aku mempunyai ramai saudara-mara yang tinggal di JB seperti Acik Razikan (adik bapak) duduk di Kg Melayu Tampoi, Wak Sham (Shamsudin) dan Wak Yen (Mohd Zain) - abang-abang emak di Kg Bakar Batu, Tok Nah (adik embah), Cik Asan, Cik Mat (anak-anak saudara embah) dan ramai lagi saudara sebelah emakku.

Setelah bekerja (sejak tahun 1980) peluang berjalan semakin terhad kerana telah mempunyai tanggungan dan komitmen. Di Johor Bahru sekarang, Wak Sham dan Wak Yen masih ada, Acik pun masih ada, abangku Amim pun sekarang duduk di Bandar Baru Uda. Selain itu anak-anak Ngah (Kak Im) Rudi (Nasruddin) dan Pit (Fitri) juga tinggal di sana. Biasanya aku akan ke JB semasa Hari Raya ke 3 (ke rumah Acik dan Amim).

 

  

Antara lokasi bersejarah dan destinasi pelancongan yang popular di daerah Johor Bahru ialah:

1. Pantai Lido
2. Danga Bay
3. Masjid Sultan Abu Bakar
4. Muzium Diraja Sultan Abu Bakar
5. Istana Besar
6. Hutan Bandar Tasik Utara
7. Laman Merdeka Tasik Utara
8. Taman Orkid
9. Taman Rekreasi Tasik Pandan
10. Pusat pentadbiran baru Kerajaan Johor - Nusa Jaya
11. Taman Tema Legoland (projek di bawah Pembangunan Iskandar) - destini pelancungan yang terbaru.

Masai

Masai adalah sebuah bandar terletak di timur Daerah JB dan dianggap menjadi bahagian tertua Johor Bahru. Ia terletak kira-kira 25 kilometer dari pusat bandar Johor Bahru. Masai terletak di jalan menghala ke Kong Kong, satu perkampungan di sepanjang Sungai Johor. Banyak bangunan-bangunan lama sebelum perang yang masih kukuh. Masai, seperti kebanyakan pekan di daerah Johor Bahru, mempunyai penduduk luar bandar, pekerja-pekerja, kaum petani dan peladang getah sepanjang awal dan pertengahanabad ke 20.

Masai terkenal ketika 70-an sebagai satu emporium yang murah, dengan barangan elektronik dan barang-barang pengguna. Kerana berhampiran dengan Pasir Gudang, kini kedainya dipernuhi oleh pembeli dari Pasir Gudang serta penduduk yang sedang membangun dengan pantas seperti dari kawasan perumahan berdekatan seperti Kota Masai, Bandar Seri Alam, Taman Rinting, Taman Megah Ria, Nusa Damai, Taman Scientex, Kota Puteri dan Taman Dahlia Bukit. Dalam tahun-tahun kebelakangan ini, Masai telah hilang alunan pembangunannya dan terus berubah menjadi bandar kecil iaitu satu daripada banyak bandar-bandar di Johor.

Apa yang aku ingat sangat tentang Masai ini ialah di pekan ini ada sebuah sekolah China yang sangat besar dan di sekolah inilah pakcikku (Acik Razikan) mengajar sejak dia bujang lagi selama beberapa tahun. Masa itu kecik lagi. Kat rumah Embah Tahir dan Nyai (Manisah), ada gambar Acik dengan semua murid satu sekolah itu. Frame gambarnya (black n white), dia punya panjang hampir sedepa. Sampai tua ni, aku tak pernah jumpa lagi gambar sepanjang itu.

Pekan Masai

Pasir Gudang

Suatu ketika dahulu, Pasir Gudang hanyalah sebuah perkampungan nelayan. Pada tahun 1918 kawasan Pasir Gudang (dahulu disebut Kampung Pasir Udang) telah diterokai oleh seorang yang bernama Long Abu yang dipercayai berasal dari Riau, Indonesia. Apabila penduduk Kampung Pasir Udang semakin bertambah, kampung-kampung seperti Kampung Ulu (kini limbungan baik pulih MSE), Kampung Tengah (kini kawasan Tenaga Nasional Berhad), Kampung Hilir, Kampung Sungai Perembi. Balai Polis Pasir Gudang terletak di sini.

Penduduk kampung-kampung ini terdiri dari bangsa Melayu dan sedikit Cina, kesemuanya berjumlah 83 keluarga. Mereka bekerja sebagai nelayan, petani dan buruh ladang. Pada tahun 1920, empat buah lagi kampung telah dibuka iaitu Kampung Air Biru (kini menjadi tapak pelabuhan), Kampung Pasir Merah (kini menjadi tapak pelabuhan), Kampung Pasir Puteh, masih kekal sehingga sekarang dan Kampung Pulau Tekong, menjadi wilayah Singapura.

Secara tidak langsung nama Pasir Udang mengalami perubahan menjadi Kampung Pasir Gudang oleh kerana di Kampung Ulu terdapat lombong pasir untuk dieksport ke Singapura. Pasir-pasir yang telah dikumpul akan dilonggokkan dengan banyaknya di suatu tempat. Dipercayai bersempenakan keadaan tersebut maka timbulnya nama Pasir Gudang.

Pada pertengahan abad ke 19, peneroka berbangsa Cina dari suku Teochew telah meneroka lebih jauh ke daratan melalui jalan sungai yang dipenuhi kayu bakau untuk peladang. Kegiatan mereka akhirnya diperakukan melalui 'surat sungai' yang dikeluarkan oleh Sultan Johor yang membenarkan mereka membangunkan kawasan Kangkar Masai, Kangkar Plentong dan Kangkar Lunchu di bawah ketua-ketua sungai yang dipanggil Kangchu. Di tebing-tebing sungai inilah mereka mengusahakan tanaman gambir dan lada hitam

Pendudukan Jepun ketika Perang Dunia Kedua dan pergerakan gerila selepas perang di kawasan ini tidak memberi kesan besar kepada kegiatan perladangan. Di bawah Undang-undang Darurat pada tahun 1950an, kampung-kampung baru telah diwujudkan di Plentong, Masai dan Pasir Gudang. Buruh-buruh estet telah ditempatkan samada di kampung-kampung baru ini ataupun di berek-berek estet yang dikawal.

Walau bagaimanapun, perniagaan kecil dan aktiviti di perkampungan nelayan telah terjejas dengan teruknya akibat darurat. Semakin ramai bilangan penduduk kampung telah beralih berkerja di estet-estet. Selepas merdeka pula dalam tahun 1950an, Kerajaan telah cuba membebaskan penduduk Melayu yang tidak bertanah daripada belenggu kemiskinan melalui penubuhan skim-skim tanah seperti di Ban Foo, Plentong Baru dan Felda Cahaya Baru.

Kerajaan Negeri seterusnya telah mengambil tanah-tanah estet untuk dijadikan kawasan perindustrian dan perumahan. Peristiwa ini selanjutnya menjadi latar belakang kepada pembangunan kawasan perindustrian Pasir Gudang. Pembangunan ini sangat penting kepada negeri Johor, terutamanya kerana ia melibatkan penubuhan Pelabuhan Johor yang menjadi alternatif kepada pelabuhan yang terdapat di Singapura.

Pada 22 November 2020, Perbandaran Pasir Gudang telah dinaikkan ke taraf Bandaraya dan merupakan bandaraya ketiga di negeri Johor selepas Johor Bahru dan Iskandar Puteri.

 

 

Perkampungan nelayan Pasir Gudang di tahun 1950an

Bandaraya Pelabuhan Pasir Gudang (hari ini)

Bakar Batu

Bakar Batu, Kampung Bakar Batu (juga dieja Kampung Tebrau Bakar Batu / Kampung Bakar Batu Tebrau/ Bakar Batu) adalah sebuah perkampungan sejarah dalam Johor Bahru. Kampung ini terletak di antara , Kem Majidee, Taman Sentosa dam Permas Jaya. Sebuah kampung kecil dipinggir Bandar Johor Bahru Kampung ini mula-mulanya diterokai oleh orang-orang Melayu dan Jawa atau lebih manis orang Nunsatara. Orang Melayu and Jawa. (Juga Baca Kampung Melayu Majidee).

Pada mulanya mereka ini bekerja di ladang-ladang getah milik Almarhum Sultan Ibrahim al-Mashur ibni al-Marhum Sultan Sir Abu Bakar Johor pada Abad ke 19-20. Akhirnya mereka mencari tempat kediaman di pinggir hutan ladang tersebut yang kemudiannya dikenali dengan nama Tebrau Bakar Batu.

Tapi sekarang ini dari sebuah Kampung kecil dengan penuh adat dan sejarahnya, ia telah di kelilingi oleh Taman-taman perumahan di sekitarnya sepertinya Taman Sentosa, Permas Jaya dan banyak lagi untuk disebutkan di sini. Kampung ini juga pernah mendapat Jolokan "Kampung Di Kota" oleh Menteri Besar Johor Dato Abdul Ghani.

Terdapat dua nama kampung Kampung BAKAR BATU di Johor Bahru. Satu, Kampung Bakar Batu Tebrau dan lagi satu Kampung Bakar Batu, Danga penempatan Orang Seletar atau lebih dikenali sebagai suku orang Laut.

Kg Bakar Batu yang terletak di Sungai Tebrau adalah kurnian Almarhum Sultan Ibrahim al-Mashur ibni al-Marhum Sultan Sir Abu Bakar kepada penduduk-penduduk Melayu dan Jawa pada tahun awal abad ke 18-20.

Kg Bakar Batu, terletak di Sungai Danga dan Sungai Skudai adalah penempatan untuk Orang Asli di Kampung Bakar Batu pada 1964 adalah penempatan semula bagi orang-orang asli dari tempat asalnya di Bukit Serene oleh Almarhum Sultan Johor, Almarhum Sultan Iskandar Ibni Almarhum Sultan Ismail.

Rangkaian Pengangkutan

Daerah metropolitan Johor Bahru mempunyai pelbagai rangkaian lebuhraya yang bagus.

1. Lebuhraya Skudai (yang menghubungkan Senai dengan Johor Bahru)
2. Lebuhraya Tebrau (yang menghubungkan Kota Tinggi dengan Johor Bahru)
3. Lebuhraya Pantai Iskandar (yang menghubungkan Nusajaya dengan Johor Bahru)
4. Lebuhraya Skim Penyuraian Trafik Johor Bahru Timur (yang menghubungkan Pandan dengan Bangunan Sultan Iskandar)
5. Lebuhraya Pasir Gudang (yang menghubungkan Taman Perling dengan Pasir Gudang)
6. Laluan Kedua Malaysia-Singapura (yang menghubungkan Senai dengan Singapura)
7. Lebuhraya Taman Johor Bahru (yang menghubungkan Pontian dengan Taman Perling)
8. Lebuhraya Pantai Timur Johor Bahru (yang menghubungkan Bakar Batu dengan Pasir Gudang)
9. Lebuhraya Skudai-Pontian (yang menghubungkan Skudai dengan Pontian Kechil)
10. Lebuhraya Senai-Desaru (yang menghubungkan Senai dengan Tanjung Balau)
11. Jalan Lingkaran Dalam Johor Bahru (yang menghubungkan Dataran Bandaraya dengan Stulang)

Daerah Sentral Johor Bahru di bahagian hujung selatan kawasan metropolitan mempunyai dua lebuhraya utama yang menghubungkannya dengan kawasan luar bandar, iaitu:

1. Lebuhraya Tebrau yang mengaitkan dengan kawasan timur laut; dan
2. Lebuhraya Skudai dan Jalan Tun Abdul Razak yang mengaitkan dengan kawasan barat laut.