KRISIS UNDANG KEPADA KRISIS NEGERI
Kronologi krisis di Negeri Sembilan13 Mei 2025
Datuk Mubarak Dohak dilaporkan diberhentikan daripada jawatan Undang Luak Sungai Ujong berkuat kuasa 13 Mei 2025 oleh Telaga Undang dan Waris Klana Hulu, Sungai Ujong. Keputusan ini menyusuli pertikaian adat dan tindakan pemecatan beliau yang didakwa berkaitan salah guna kuasa dan melanggar hukum syarak.
Pengumuman rasmi pemecatan tersebut dibuat oleh Tua Lembaga Waris di-Darat, Datuk Andulika Mandalika Zainol Ariffin Ibrahim, selepas mendapat persetujuan serta keizinan Ibu Soko Klana Hulu dan Anak Waris Klana Hulu.
Menurut kenyataan rasmi pada akhir bulan lalu, keputusan itu dibuat selepas satu mesyuarat diadakan pada 1 April 2025 di Telaga Undang Sungei Ujong.
Kenyataan itu menjelaskan bahawa semua kesalahan berkenaan turut dilaporkan kepada Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan (JHEAINS) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM) untuk tindakan lanjut pihak berkuasa.
Datuk Mubarak Dohak dilaporkan diberhentikan daripada jawatan Undang Luak Sungai Ujong berkuat kuasa 13 Mei 2025 oleh Telaga Undang dan Waris Klana Hulu, Sungai Ujong. Keputusan ini menyusuli pertikaian adat dan tindakan pemecatan beliau yang didakwa berkaitan salah guna kuasa dan melanggar hukum syarak.
Pengumuman rasmi pemecatan tersebut dibuat oleh Tua Lembaga Waris di-Darat, Datuk Andulika Mandalika Zainol Ariffin Ibrahim, selepas mendapat persetujuan serta keizinan Ibu Soko Klana Hulu dan Anak Waris Klana Hulu.
Menurut kenyataan rasmi pada akhir bulan lalu, keputusan itu dibuat selepas satu mesyuarat diadakan pada 1 April 2025 di Telaga Undang Sungei Ujong.
Kenyataan itu menjelaskan bahawa semua kesalahan berkenaan turut dilaporkan kepada Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan (JHEAINS) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM) untuk tindakan lanjut pihak berkuasa.
17 April 2026
Sidang Khas Dewan Keadilan dan Undang (DKU) di Istana Besar Seri Menanti menasihatkan supaya pemberhentian Datuk Mubarak Dohak sebagai Undang Luak Sungai Ujong diterima.
19 April 2026
Empat Undang mengadakan sidang media mengumumkan pemecatan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dan mengisytiharkan Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar baharu berkuat kuasa serta-merta.
Namun isu besar timbul kerana pengisytiharan itu dibacakan Mubarak yang ketika itu sudah dipecat sebagai Undang.
20 April 2026
Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun menegaskan tindakan memecat Tuanku Muhriz tidak sah dan tidak diiktiraf kerana individu yang membuat pengisytiharan tiada kuasa sah sebagai Undang.
21 April 2026
Menerusi kenyataan itu, mereka mendakwa Aminuddin mengeluarkan kenyataan tidak benar berhubung pemecatan Mubarak.
Undang Yang Empat bersama Tunku Besar Tampin dalam sepucut surat menggesa Aminuddin dipecat daripada jawatannya.
23 April 2026
Baginda bertitah, setiap tindakan dan keputusan diambil mestilah berlandaskan garis panduan serta undang-undang ditetapkan.
26 April 2026
Menurutnya, jawatankuasa tersebut perlu dianggotai individu yang mempunyai kepakaran dalam bidang adat serta Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959.
27 April 2026
Susulan krisis yang tidak berkesudahan, kesemua 14 Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Barisan Nasional (BN) Negeri Sembilan sebulat suara mengumumkankan hilang kepercayaan dan menarik sokongan terhadap kerajaan negeri pimpinan Aminuddin.
Jalaluddin yang juga Pengerusi BN negeri berkata, pemakluman rasmi akan dihantar kepada Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri (DUN) dan juga Setiausaha Dewan Undangan Negeri selepas selesai sidang media hari ini.
Info Jumlah Kerusi DUN Negeri Sembilan:
Jumlah keseluruhan kerusi: 36
(1) Pakatan Harapan (PH) - 17 kerusi:
SEREMBAN: Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, serta semua anggota Dewan Keadilan dan Undang telah menerima pemberhentian Undang Luak Sungei Ujong, Datuk Mubarak Dohak.
Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun, berkata penerimaan pemberhentian Mubarak itu dilakukan pada satu sidang khas Dewan Keadilan dan Undang di Istana Besar Seri Menanti, Kuala Pilah dekat sini, pada jam 10 pagi tadi.
Pada sidang khas itu, beliau berkata, Tuanku Muhriz selaku Pengerusi Dewan Keadilan dan Undang, telah menguatkuasakan Fasal 24 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 dengan mempersilakan Ibu Soko Klana Hulu dan Waris Klana Hulu hadir ke sidang berkenaan.
"Pada sidang khas itu, Tuanku Muhriz dan semua anggota Dewan Keadilan dan Undang dibentangkan 33 sebab pemberhentian Mubarak sebagai Undang Luak Sungei Ujong.
"Dewan Keadilan dan Undang menasihatkan penerimaan pemberhentian Mubarak mengikut adat Luak Sungei Ujong, selaras Fasal 14(3) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959," katanya dalam satu kenyataan, hari ini.
Terdahulu, media melaporkan Mubarak dilucutkan jawatan sebagai penyandang pesaka Datuk Klana Petra Undang Luak Sungei Ujong ke-10 selepas didakwa melanggar hukum syarak dan adat.
Ia dibuat berdasarkan pengumuman rasmi oleh Tua Lembaga Waris di-Darat, Datuk Andulika Mandalika Zainol Ariffin Ibrahim, selepas mendapat persetujuan serta keizinan Ibu Soko Klana Hulu dan Anak Waris Klana Hulu.
Menurut kenyataan rasmi pada akhir bulan lalu, keputusan itu dibuat selepas satu mesyuarat diadakan pada 1 April 2025 di Telaga Undang Sungei Ujong.
Kenyataan itu menjelaskan bahawa semua kesalahan berkenaan turut dilaporkan kepada Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan (JHEAINS) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM) untuk tindakan lanjut pihak berkuasa.
Krisis takhta Negeri Sembilan: Undang pecat Yang di-Pertuan Besar
⋅
Dikemaskini: Apr 27, 2026 6:58 PM
Satu pertikaian besar diraja sedang berlaku di Negeri Sembilan apabila para undang luak menggunakan kuasa mereka untuk menyingkirkan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir sebagai Yang di-Pertuan Besar.
Walaupun para undang memang mempunyai kuasa sedemikian, keadaan menjadi rumit apabila salah seorang daripada empat undang — dikenali sebagai Undang Yang Empat — sendiri telah disingkirkan beberapa hari sebelum itu.
Keputusan akhir dijangka bergantung kepada bagaimana perlembagaan negeri ditafsirkan.
Berikut pecahan peristiwa yang berlaku.
Siapa Undang Yang Empat?
Undang Yang Empat merupakan ketua Adat Perpatih bagi empat luak di Negeri Sembilan iaitu Sungei Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau.
Keempat-empat mereka, berdasarkan kuasa yang diberikan oleh Undang-undang Tubuh Negeri Sembilan, bertanggungjawab memilih Yang di-Pertuan Besar daripada keturunan Raja Radin dan Raja Lenggan.
Perlembagaan negeri itu juga memberi mereka kuasa untuk memaksa Yang di-Pertuan Besar turun takhta.
Mereka berempat bersama Yang di-Pertuan Besar dan pembesar lain, menjadi anggota Dewan Keadilan dan Undang yang berfungsi sebagai badan penasihat dalam hal adat serta pelantikan dan penyingkiran Yang di-Pertuan Besar.
Sehingga 16 April, empat undang tersebut ialah Mubarak Thahak (Sungai Ujong), Maarof Mat Rashad (Jelebu), Muhammad Abdullah (Johol) dan Abdul Rahim Yasin (Rembau).
Bagaimana konflik ini bermula?
Berdasarkan laporan media dan kenyataan, konflik ini dipercayai bermula pada 13 Mei 2025 apabila pembesar di Sungai Ujong bertindak menyingkirkan Mubarak sebagai undang kawasan itu.
Terdapat 33 alasan dikemukakan, termasuk dakwaan pelanggaran undang-undang syarak dan adat, dengan laporan dibuat kepada polis dan Majlis Agama Islam Negeri Sembilan. Setakat ini, alasan tersebut belum didedahkan kepada umum.
Penyokong undang Sungai Ujong itu pula mendakwa siasatan pihak berkuasa tidak menemui sebarang salah laku dan Mubarak menjadi mangsa persepsi negatif.
Namun begitu, pada 17 April tahun ini, satu mesyuarat khas Dewan Keadilan dan Undang diadakan, dengan pertuduhan terhadap Mubarak dibentangkan kepada Tuanku Muhriz.
Tuanku Muhriz serta anggota Dewan lain dilaporkan menerima penyingkiran Mubarak sebagai Undang Sungai Ujong, berkuat kuasa 13 Mei tahun lalu.
Tidak jelas sama ada keempat-empat undang hadir dalam mesyuarat tersebut.
Perkara 16(3) Perlembagaan Negeri menyatakan bahawa sebarang keputusan majlis berkaitan pelantikan, pewarisan atau penyingkiran undang adalah muktamad dan tidak boleh dicabar di mahkamah.
Bagaimana reaksi Mubarak?
Pada malam 19 April, Mubarak bersama tiga undang lain mengadakan pertemuan dan mengeluarkan dua perisytiharan.
Pertama, mereka sebulat suara bersetuju menyingkirkan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar.
Langkah itu dibuat selepas mereka didakwa menjalankan siasatan sendiri terhadap Tuanku Muhriz pada 5 Mac, berhubung dakwaan pelanggaran dalam pelaksanaan tugas diraja. Mereka menyifatkan pelanggaran tersebut dilakukan secara sengaja dan mencemarkan institusi diraja.
Perisytiharan kedua pula menetapkan Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar baru berkuat kuasa serta-merta.
Allahyarham Tuanku Ja’afar Tuanku Abdul Rahman, bapa kepada Tunku Nadzaruddin, merupakan Yang di-Pertuan Besar sebelum Tuanku Muhriz.
Pembacaan perisytiharan itu disiarkan secara langsung.
Apakah undang mempunyai kuasa tersebut?
Perkara 10(1) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan menyatakan bahawa Undang Yang Empat boleh menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar sekiranya baginda melakukan perbuatan yang menjejaskan kesucian, kehormatan dan martabat jawatan tersebut.
Pada awal pagi tadi, Menteri Besar Negeri Sembilan Aminuddin Harun dilaporkan berkata perisytiharan yang dibacakan oleh Mubarak tidak diterima kerana dia telah disingkirkan daripada jawatan.
Namun, menteri besar dilihat tidak menyentuh fakta bahawa tiga lagi undang turut bersetuju untuk menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar ketika ini.
Perkara 29 menyatakan bahawa keputusan undang dianggap sah jika dilaksanakan oleh sekurang-kurangnya tiga undang, atau sejumlah undang yang masih hidup ketika kuasa tersebut digunakan.
Peruntukan ini meliputi kuasa melantik dan menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar.
Satu lagi isu yang mungkin timbul ialah status Abdul Rahim sebagai Undang Rembau, yang didakwa belum diwartakan walaupun telah dilantik dua tahun lalu.
Malaysiakini tidak dapat mengesahkan dakwaan ini secara bebas setakat ini.
Apa langkah seterusnya?
Isu ini dijangka dirujuk sama ada oleh Tuanku Muhriz atau Menteri Besar Aminuddin Harun kepada Dewan Keadilan dan Undang.
Walaupun Perkara 29 seolah-olah memberi kemuktamadan kepada keputusan undang pada 19 April, persoalan utama ialah bagaimana Perkara 16(3) ditafsirkan.
Perkara 16(3) menyatakan: nasihat Dewan berhubung soal adat Melayu di mana-mana bahagian negeri, termasuk berkaitan pelantikan, pewarisan atau penyingkiran pembesar, adalah muktamad dan tidak boleh dicabar di mana-mana mahkamah.
Secara sepintas lalu, peruntukan itu tidak secara jelas merangkumi pelantikan atau penyingkiran Yang di-Pertuan Besar.
Namun, pihak yang menyokong Tuanku Muhriz dijangka berhujah bahawa pelantikan dan penyingkiran Yang di-Pertuan Besar termasuk dalam bidang adat Melayu yang berada di bawah kuasa majlis tersebut.
Malaysiakini akan terus melaporkan perkembangan lanjut isu ini.
Sertai saluran WhatsApp Malaysiakini BM sekarang untuk mendapatkan perkembangan berita terkini!
Krisis perlembagaan Negeri Sembilan 2026
Rencana ini menerangkan hal semasa. Maklumatnya besar kemungkinan berubah-ubah seiring dengan perkembangan peristiwa, dan laporan berita awal tidak semestinya boleh dipercayai. Kemas kini terakhir bagi rencana ini tidaklah membayangkan maklumat yang paling terkini. (Ketahui cara dan masa untuk membuang pesanan templat ini)
Krisis Perlembagaan Negeri Sembilan 2026
Krisis Status Undang dan Takhta Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan
(Kiri) Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz, (Kanan) Undang Luak Sungai Ujong, Dato' Mubarak Dohak.
Tarikh 1 Disember 2024 – Kini (isu dalaman Luak Sungai Ujong)
17 April 2026 – Kini (isu pemecatan Undang Sungai Ujong dan Yang di-Pertuan Besar)
Status Berlangsung
Pihak terlibat
Tuanku Muhriz
Tunku Ali Redhauddin
Aminuddin Harun (Menteri Besar)
Datuk Mubarak Dohak
Maarof Mat Rashad (Undang Jelebu)
Muhammad Abdullah (Undang Johol)
Abd Rahim Yassin (Undang Rembau)
Tunku Syed Razman (Tunku Besar Tampin)
Krisis perlembagaan Negeri Sembilan 2026
Krisis Keabsahan Kerajaan Negeri
Tarikh 27 April 2026 – Kini
Pada April 2026, satu kemelut perlembagaan dan pentadbiran adat telah tercetus secara terbuka di Negeri Sembilan, Malaysia. Krisis ini berpusat pada pertembungan bidang kuasa antara institusi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz ibni Almarhum Tuanku Munawir, berserta kerajaan negeri pimpinan Menteri Besar, Aminuddin Harun dengan institusi Undang Yang Empat yang diketuai oleh Undang Luak Sungai Ujong, Datuk Mubarak Dohak.[1]
Kemelut ini berakar umbi daripada bibit ketegangan antara Istana Seri Menanti dan institusi Undang sejak tahun 2024, ekoran kelewatan pengiktirafan rasmi (Istiadat Menyalang) Undang Luak Rembau ke-22. Ketegangan ini diburukkan lagi dengan pertikaian dalaman pentadbiran adat di Luak Sungai Ujong yang akhirnya membawa kepada campur tangan secara langsung oleh Dewan Keadilan dan Undang (DKU). Krisis memuncak apabila DKU mengisytiharkan pemecatan Datuk Mubarak Dohak secara retrospektif pada 17 April 2026, meskipun kesahihan korum dan tatacara mesyuarat tersebut kemudiannya dipertikaikan secara meluas.
Sebagai tindak balas terhadap kemelut tersebut, pada 19 April 2026, Datuk Mubarak Dohak dengan sokongan majoriti Undang Yang Empat telah mengisytiharkan pelucutan takhta Tuanku Muhriz bersandarkan tafsiran Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. Kumpulan tersebut turut menamakan Tunku Nadzaruddin ibni Almarhum Tuanku Ja'afar sebagai pengganti Yang di-Pertuan Besar yang baharu.
Konflik diraja ini kemudiannya melarat ke kancah politik sivil apabila blok Barisan Nasional (BN) menarik balik sokongan terhadap Menteri Besar pada akhir April 2026 kerana hilang kepercayaan terhadap kepimpinan beliau dalam mengendalikan kemelut institusi beraja tersebut, sekaligus menyebabkan Kerajaan Negeri kehilangan majoriti dalam Dewan Undangan Negeri (DUN) dan meletakkan pentadbiran negeri dalam keadaan tergantung (limbo).
Krisis ini dianggap sebagai ujian tekanan (stress test) paling signifikan terhadap sistem monarki dan perlembagaan di Negeri Sembilan sejak kemerdekaan. Ia bukan sahaja menguji sempadan amalan "Demokrasi Beradat" (Adat Perpatih) yang memberikan kuasa pelantikan raja kepada ketua-ketua luak, malah mencetuskan polemik undang-undang yang kompleks mengenai keutamaan antara prerogatif adat berbanding prinsip keadilan asasi dalam sistem perundangan sivil Malaysia.
Latar Belakang
Sistem Adat Perpatih: Pelantikan dan Pelucutan Ketua
Sistem pentadbiran dan ketatanegaraan di Negeri Sembilan adalah berasaskan Adat Perpatih, sebuah undang-undang adat yang berasal dari Minangkabau, Sumatera yang diasaskan oleh Dato' Perpatih Nan Sebatang. Berbeza dengan sistem monarki mutlak atau primogenitur (pewarisan takhta dari bapa kepada anak sulung) yang diamalkan di negeri-negeri Melayu yang lain, Adat Perpatih mengamalkan struktur hierarki kuasa yang bersifat "dari bawah ke atas" (bottom-up), yang mempunyai persamaan dengan prinsip demokrasi.
Dalam hierarki Adat Perpatih, kuasa bermula daripada rakyat biasa dan dibahagikan mengikut susunan unit sosio-politik:Perut: Unit terkecil yang terdiri daripada ahli keturunan ibu yang sama. Ia diketuai oleh seorang Buapak, yang dipilih secara muafakat oleh anak buah (ahli keluarga).
Suku: Gabungan beberapa 'Perut' yang membentuk komuniti lebih besar. Ia diketuai oleh Dato' Lembaga, yang dilantik secara muafakat oleh barisan Buapak.
Luak: Unit kawasan pentadbiran daerah (seperti Luak Sungei Ujong, Jelebu, Johol, dan Rembau). Setiap luak diketuai oleh seorang Undang, yang dipilih dan dilantik oleh barisan Dato' Lembaga di luak masing-masing, dengan persetujuan golongan Ibu Soko (pemimpin wanita yang memegang warisan adat).
Yang di-Pertuan Besar (Yamtuan Besar): Ketua Negeri (raja) yang tidak mewarisi takhta secara automatik. Sebaliknya, baginda dipilih dan dilantik oleh kesepakatan empat ketua luak utama, yang dikenali sebagai Undang Yang Empat.
Prinsip Penarikan Mandat (Pelucutan)
Oleh kerana struktur perlembagaan Adat Perpatih meletakkan kuasa pelantikan di tangan peringkat yang lebih bawah (rakyat kepada ketua luak, ketua luak kepada raja), ia secara langsung memperuntukkan kuasa pelucutan jawatan melalui kaedah yang sama.
Seseorang pemimpin adat, termasuk Undang, boleh dilucutkan jawatannya (dibuang pesaka) sekiranya didapati melanggar adat, melakukan kesalahan syarak, atau hilang kepercayaan (cacat cela) oleh majlis Dato'-Dato' Lembaga dan Ibu Soko di luaknya. Dalam konteks hierarki tertinggi, kuasa pemecatan Yang di-Pertuan Besar juga tertakluk kepada budi bicara dan kesepakatan bersama Undang Yang Empat, sebagaimana yang termaktub di bawah Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Prinsip keabsahan yang mengalir dari peringkat akar umbi inilah yang menjadi asas perlembagaan kepada krisis pertindihan kuasa dan pelucutan jawatan yang meletus antara Institusi Undang dan Istana pada tahun 2026.
Ringkasan KronologiMei 2024: Pemasyhuran Datuk Sedia Raja Abd Rahim Yassin sebagai Undang Luak Rembau ke-22. Walau bagaimanapun, kelewatan Istiadat Menyalang di Istana Seri Menanti menyebabkan luak tersebut terhalang daripada menyertai persidangan Dewan Keadilan dan Undang (DKU).
1 Disember 2024: Undang Luak Sungei Ujong, Datuk Mubarak Dohak, melucutkan jawatan dua pembesar adat susulan pertikaian berhubung penubuhan entiti 'Majlis Dato-Dato Lembaga Adat Sungai Ujong' dan dakwaan penyelewengan dana.
April 2025: Kumpulan adat yang menentang Datuk Mubarak mengusulkan pemecatan beliau daripada pesaka Undang Luak Sungei Ujong bersandarkan 33 pertuduhan sivil, syariah, dan adat.
17 April 2026: Sidang DKU yang dipengerusikan Tuanku Muhriz memutuskan pelucutan pesaka Datuk Mubarak (berkuat kuasa secara retrospektif pada 13 Mei 2025). Kerajaan Negeri segera membekukan peruntukan kewangan Balai Undang Sungei Ujong.
19 April 2026: Sebagai bantahan, majoriti Undang Yang Empat menggunakan kuasa perlembagaan untuk mengisytiharkan pelucutan Tuanku Muhriz daripada takhta Yang di-Pertuan Besar, menamakan Tunku Nadzaruddin sebagai pengganti, dan mendesak Menteri Besar meletak jawatan.
20–21 April 2026: Kerajaan Negeri dan Menteri Besar menolak pengisytiharan tersebut. Pada 21 April, watikah pemecatan Yamtuan tetap diserahkan secara fizikal ke pejabat DKU dan Menteri Besar.
22 April 2026: Tan Sri Dr. Rais Yatim mengesahkan syarat majoriti korum Undang memadai untuk mengesahkan pelucutan tersebut. Dalam perkembangan berasingan, kem penentang Datuk Mubarak mengeluarkan kenyataan media menafikan wujudnya penyelewengan dana berhubung krisis luak.
23 April 2026: Kesemua Undang Yang Empat dan Tunku Besar Tampin memboikot Istiadat Pembukaan Persidangan DUN. Hal ini memaksa Yang Dipertua DUN menangguhkan persidangan dewan ke satu tarikh baharu.
26 April 2026: Exco Kanan Negeri Sembilan, Datuk Seri Jalaluddin Alias, mengusulkan penubuhan Jawatankuasa Khas Pendamai bagi menyelesaikan krisis perlembagaan dan adat.
27 April 2026: Landskap politik beralih apabila 14 ADUN Barisan Nasional (BN) menarik sokongan terhadap Menteri Besar. Pakatan Harapan (PH) menjadi kerajaan minoriti, manakala 5 ADUN Perikatan Nasional (PN) menyerahkan surat persetujuan untuk bekerjasama membentuk kerajaan majoriti mudah bersama BN.
28 April 2026: Empat orang EXCO kerajaan negeri daripada blok UMNO-BN mengosongkan pejabat di Wisma Negeri. Menteri Besar Aminuddin Harun bagaimanapun kekal meneruskan tugas atas titah Tuanku Muhriz.
29 April 2026: Satu pertemuan berprofil tinggi melibatkan kesemua Undang Yang Empat, Tunku Besar Tampin, dan Datuk Syahbandar Sungei Ujong berlangsung secara tertutup di Balai Undang Luak Sungei Ujong.
Krisis di Peringkat Luak dan Undang
Maklumat selanjutnya: Undang (Negeri Sembilan)
Status Pengiktirafan Undang Luak Rembau (2024)
Pada Mei 2024, satu proses peralihan kepimpinan adat telah berlangsung di Luak Rembau susulan kemangkatan Undang Luak Rembau ke-21, Datuk Lela Maharaja Muhamad Sharip Othman. Melalui ketetapan struktur permuafakatan adat luak tersebut, Datuk Sedia Raja Abd Rahim Yassin telah dipilih dan dimasyhurkan sebagai Undang Luak Rembau yang ke-22.[2]
Berikutan pemasyhuran tersebut, pihak Luak Rembau telah menyempurnakan istiadat Kerjan. Mengikut amalan Adat Perpatih, Kerjan merupakan istiadat rasmi pemasyhuran dan perayaan adat di peringkat luak yang melibatkan penyertaan Ibu Soko, Buapak, dan Tiang Balai. Pelaksanaan istiadat ini secara teknikalnya mengesahkan keabsahan kedudukan dan pelantikan beliau sebagai ketua adat yang sah dan diiktiraf sepenuhnya di dalam kawasan pemerintahan Luak Rembau.[3]
Walau bagaimanapun, proses pengiktirafan lanjutan di peringkat pentadbiran negeri berdepan dengan kebuntuan. Mengikut kelaziman institusi beraja Negeri Sembilan, seorang Undang yang baharu dimasyhurkan perlu menyempurnakan Istiadat Menyalang, iaitu sebuah majlis istiadat menghadap bagi memohon perkenan dan pengiktirafan rasmi daripada Yang di-Pertuan Besar di Istana Seri Menanti.[4]
Pelaksanaan Istiadat Menyalang ini dilaporkan terus tertangguh, yang secara langsung memberikan implikasi teknikal terhadap fungsi rasmi Luak Rembau di peringkat negeri. Penangguhan pengiktirafan diraja ini menyebabkan Datuk Sedia Raja Abd Rahim Yassin terhalang daripada menghadiri majlis-majlis rasmi Kerajaan Negeri, serta tidak membolehkan perwakilan Luak Rembau menerima jemputan untuk menyertai mana-mana persidangan Dewan Keadilan dan Undang (DKU).
Krisis dalaman Luak Sungai Ujong (2024–2025)
Bibit krisis perlembagaan ini mula tercetus daripada pergolakan dalaman di Luak Sungai Ujong yang dikesan bermula sekitar tahun 2024. Konflik ini berkisar pada polemik saling mempertikai keabsahan kedudukan serta siri tindakan pelucutan jawatan antara Datuk Undang Luak Sungai Ujong, Datuk Mubarak Dohak, dan barisan kepimpinan lembaga adat di bawahnya.
Punca konflik dan isu penyelewengan dana
Menurut kenyataan rasmi Balai YTM Undang Luak Sungei Ujong, krisis bermula apabila dua pembesar adat—Tua Lembaga Waris di-Darat, YM Dato' Andulika Mandalika Zainol Ariffin dan Dato' Johan Tua Tahu Wan Khairil Adli—didakwa menubuhkan sebuah entiti bernama 'Majlis Dato-Dato Lembaga Adat Sungai Ujong' tanpa perkenan Datuk Mubarak Dohak. Pertikaian memuncak apabila Balai Undang mendakwa menerima pertanyaan daripada Pejabat Menteri Pengangkutan, Anthony Loke, dan Lembaga Muzium Negeri Sembilan mengenai status dana ratusan ribu ringgit yang dipohon menggunakan nama majlis tersebut. Pihak Balai Undang mendakwa entiti tersebut digunakan untuk mengutip dana kerajaan bagi tujuan peribadi tanpa pengauditan, tambahan pula Balai Undang mendakwa tidak mempunyai akaun bank rasmi sehinggalah 1 Julai 2024.[5]
Pemecatan oleh Undang (1 Disember 2024)
Susulan siasatan dalaman, Datuk Mubarak Dohak telah menggunakan kuasa pesakanya untuk melucutkan jawatan Dato' Zainol Ariffin dan Dato' Wan Khairil Adli, berkuat kuasa 1 Disember 2024. Pelucutan ini turut menghentikan pembayaran elaun waris oleh Kerajaan Negeri kepada mereka. Dalam tindakan tersebut, pihak Undang turut menolak campur tangan Ibu Soko (Sarifah Norzaidah Al Qadri, ibu kepada Wan Khairil Adli). Balai Undang mengeluarkan kenyataan mendakwa bahawa gelaran "YM Telaga Undang" yang digunakan oleh penentangnya adalah satu rekaan semata-mata, dengan menegaskan bahawa dalam sejarah Sungei Ujong, 'Telaga Undang' merujuk kepada nama sebuah rumah persinggahan musyawarah adat, bukannya gelaran individu. Tindakan pemecatan ini telah dimaklumkan kepada PDRM, Dewan Keadilan dan Undang (DKU), dan Kerajaan Negeri.[5]
Tindak balas kumpulan penentang & usul pelucutan Undang (April 2025)
Pemecatan tersebut dibantah keras oleh kem Dato' Zainol Ariffin. Ketegangan memuncak pada April 2025 apabila kumpulan kepimpinan adat yang menentang Datuk Mubarak, dengan sokongan dan muafakat Ibu Soko, bertindak balas mengusulkan pemecatan Datuk Mubarak daripada pesaka Undang Luak Sungei Ujong. Menurut siasatan dalaman yang dijalankan oleh Waris Klana Hulu, usul pelucutan ini didorong oleh 33 pertuduhan utama yang dibahagikan kepada tiga kategori perundangan:Kesalahan di Bawah Undang-Undang Sivil (Negara): Datuk Mubarak didakwa memalsukan maklumat rasmi dengan menukar tahun pernikahannya daripada 1985 kepada 1984 melalui pegawai agama daerah Seremban pada Julai 2018 (kesalahan di bawah Seksyen 177 dan 466 Kanun Keseksaan). Beliau turut didakwa menyalahgunakan kuasa dengan memperalatkan agensi kerajaan (PDRM) serta bersekongkol dengan ahli politik tempatan untuk menjatuhkan pembesar adat yang menegur beliau berhubung penganjuran aktiviti politik di dalam masjid.
Kesalahan di Bawah Undang-Undang Syariah: Berikutan pemalsuan tarikh nikah, beliau didakwa melanggar Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Negeri Sembilan 2003 dan Enakmen Jenayah Syariah Negeri Sembilan 1992 (Seksyen 80, 81, dan 103). Selain itu, pentadbiran agama beliau dipertikai secara serius kerana didakwa tidak mendirikan solat Jumaat di masjid sejak 2020, sebaliknya melaksanakannya di Balai Undang dengan kapasiti jemaah sekitar 12 hingga 15 orang sahaja, yang jelas melanggar syarat minimum 40 orang jemaah bermastautin mengikut hukum syarak.
Kesalahan di Bawah Adat Sungei Ujong: Dari sudut hierarki Adat Perpatih, beliau didakwa menderhaka dan mengingkari Ibu Soko Dato' Klana Petra, iaitu Sarifah Nozaidah binti Syed Nordin al-Qadri. Beliau juga dituduh mengubah adat dengan menafikan kedudukan institusi Telaga Undang di Kampung Telaga Undang Batu 9, Pantai sebagai pusat timbang tara yang sah.
Pendedahan kontra-hujah (22 April 2026)
Krisis tuduh-menuduh ini berlarutan sehingga tercetusnya perang media pada April 2026. Dato' Zainol Ariffin mengeluarkan Kenyataan Media rasmi menegaskan bahawa siasatan polis sejak 2024 gagal menemui sebarang unsur penipuan dana. Dokumen itu turut mendedahkan bahawa Datuk Mubarak secara peribadi maklum mengenai penubuhan Majlis Dato Lembaga tersebut, malah pernah menyalurkan sumbangan dana menerusi cek 'Pertubuhan Klana Petra Mubarak Al-Haj'—satu pendedahan yang secara teknikalnya meruntuhkan asas hujah Balai Undang mengenai entiti haram tersebut.
Berikutan kebuntuan permuafakatan ini, usul pemecatan Datuk Mubarak Dohak telah dibawa oleh ketua Lembaga Luak Sungei Ujong, Dato' Shahbandar, ke peringkat Dewan Keadilan dan Undang (DKU). Tindakan mengangkat krisis pertindihan kuasa peringkat luak ke dewan tertinggi negeri ini secara rasminya telah membuka tirai kepada krisis perlembagaan berskala besar yang seterusnya mengheret institusi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
Krisis Takhta Yang di-Pertuan Besar
Berikutan kebuntuan permuafakatan dan rentetan pendedahan dari krisis di peringkat luak, konflik ini akhirnya diangkat ke peringkat pentadbiran tertinggi negeri, mencetuskan siri pengisytiharan balas yang mengheret institusi monarki ke kancah krisis perlembagaan terbuka.
Keputusan Dewan Keadilan dan Undang (17 April 2026)
Dewan Keadilan dan Undang (DKU) telah bersidang di bawah pengerusi Yang di-Pertuan Besar, Tuanku Muhriz. Mesyuarat tersebut telah mencapai keputusan untuk melucutkan pesaka Datuk Mubarak Dohak secara retrospektif, berkuat kuasa pada 13 Mei 2025 bersandarkan kepada 33 alasan pelanggaran adat yang dikemukakan oleh kem penentangnya. Walau bagaimanapun, mesyuarat ini terpalit dengan kontroversi keabsahan korum yang serius. Undang Luak Rembau langsung tidak disenaraikan dalam panggilan mesyuarat ekoran status Istiadat Menyalang beliau yang masih tertangguh sejak 2024, manakala Undang Luak Jelebu dilaporkan tidak hadir kerana hanya menerima notis jemputan dalam tempoh kurang 24 jam sebelum persidangan bermula.[6]
Meskipun Undang Luak Johol dan Tunku Besar Tampin hadir dalam persidangan tersebut, mereka dilaporkan telah menyuarakan bantahan keras terhadap usul pemecatan tersebut. Bagi mewajarkan keabsahan keputusan dewan di sebalik ketiadaan dan bantahan para Undang, pihak Istana didakwa telah menggunakan prerogatif di bawah Fasal 24 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 yang membenarkan Yang di-Pertuan Besar memanggil perwakilan daripada Ibu Soko dan Waris Klana Hulu bagi mencukupkan korum sidang khas tersebut.
Keputusan ini kemudiannya diterjemahkan ke dalam tindakan eksekutif yang drastik oleh Kerajaan Negeri pimpinan Menteri Besar Dato' Seri Aminuddin Harun, di mana segala bentuk peruntukan kewangan dan keistimewaan rasmi Balai Undang Sungei Ujong disekat serta dibekukan.[7] Keputusan DKU ini bagaimanapun dikritik keras oleh pakar perlembagaan, Tan Sri Dr. Rais Yatim. Beliau mendakwa dewan tersebut telah mengabaikan bantahan secara langsung daripada dua ahli tetapnya (Johol dan Tampin). Beliau turut menyifatkan tindakan mengesahkan pemecatan tersebut sebelum proses muafakat di peringkat Lembaga Luak Sungei Ujong dilengkapkan sebagai satu kesilapan yang melangkaui sempadan pemisahan kuasa adat, memandangkan DKU secara perundangannya hanyalah sebuah badan penasihat. Beliau menegaskan bahawa kuasa pemecatan terhadap seorang Undang secara mutlaknya hanyalah terletak atas persetujuan Lembaga-lembaga di dalam luak itu sendiri.[8]
Pengisytiharan pemecatan Yang di-Pertuan Besar (19 April 2026)
ÙŠÚ ØªØ±Ø§Ù…Øª موليا داتوء Ø§ÙˆÙ†Ø¯Ú ÙŠÚ Ø§Ù…Ú¤Øª
نڬري سمبيلن دار الخسوس
SABDA BERKAITAN PERKARA 10 & 11
UNDANG-UNDANG TUBUH KERAJAAN NEGERI SEMBILAN 1959
PENGISYTIHARAN PEMECATAN
DULI YANG MAHA MULIA YANG DI-PERTUAN BESAR NEGERI SEMBILAN
TUANKU MUHRIZ IBNI ALMARHUM TUANKU MUNAWIR
DAN
PENGISYTIHARAN PELANTIKAN
DULI YANG MAHA MULIA YANG DI-PERTUAN BESAR NEGERI SEMBILAN KE-12
DATO' HAJI MUBARAK BIN THAHAK,
DATO' KLANA PETRA,
Undang Luak Sungei Ujong
DATO' MAAROF BIN HAJI MAT RASHAD,
DATO' MENDIKA MENTERI AKHIRULZAMAN,
Undang Luak Jelebu
DATO' MUHAMMED BIN HAJI ABDULLAH,
DATO' JOHAN PAHLAWAN LELA PERKASA SITIAWAN,
Undang Luak Johol
HAJI ABDUL RAHIM BIN HAJI YASIN,
DATO' SEDIA RAJA,
Undang Luak Rembau
(ditandatangani dan dicap mohor oleh setiap undang)
---
بسم الله الرØمن الرØيم
الØمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على سيد المرسلين وعلى آله وصØبه أجمعين
AL-WATHIQU BILLAH, Yang Teramat Mulia Dato' Klana Petra Dato' Haji Mubarak Bin Thahak Undang Luak Sungei Ujong, Yang Teramat Mulia Dato' Mendika Menteri Akhirulzaman Dato' Maarof Bin Haji Mat Rashad Undang Luak Jelebu, Yang Teramat Mulia Dato' Johan Pahlawan Lela Perkasa Sitiawan Dato' Muhammed Bin Haji Abdullah Undang Luak Johol dan Yang Teramat Mulia Dato' Sedia Raja Dato' Haji Abdul Rahim Bin Haji Yasin Undang Luak Rembau, dan yang menyaksikan, Yang Amat Mulia Dato' Seri Utama Haji Badarudin bin Haji Abdul Khalid, Dato' Shahbandar Sungei Ujong:
BAHAWASANYA Pada memenuhi kehendak Perkara 11 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 dan dengan maksud melaksanakan peruntukan tersebut, Kami Yang Teramat Mulia Undang Yang Empat pada 19 haribulan April 2026, telah mengadakan sidang berhubung dengan hal dan perkara berkenaan pemilihan dan pelantikan Duli Yang Maha Mulia Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang baharu sebagaimana kewajipan yang diperuntukkan kepada Kami.
BAHAWASANYA selaras dengan Perkara 11 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959, Kami Yang Teramat Mulia Undang Yang Empat dengan kuasa yang ada pada Kami dengan ini mengisytiharkan secara kebulatan bahawa Kami berkenan memilih dan melantik Yang Amat Mulia Tunku Panglima Besar Negeri Sembilan Tunku Dato' Seri Nadzaruddin ibni Al-marhum Tuanku Jaafar sebagai Duli Yang Maha Mulia Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan Ke-12 berkuatkuasa serta-merta.
MAKA OLEH YANG DEMIKIAN Kami mensabdakan bahawa baginda hendaklah mengambil segala keutamaan dan menjalankan segala kewajipan dan kuasa-kuasa sebagai seorang Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan sebagaimana yang diperuntukkan dalam Perkara 7 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Sekian disabdakan oleh Kami.
Termaktub di Balai Undang Luak Sungei Ujong, Negeri Sembilan Darul Khusus Pada 19 haribulan April 2026 bersamaan 1 Zulkaedah 1447H.Nota: Kandungan di atas merupakan transkripsi/rekaan semula teks daripada dokumen rasmi pengisytiharan pemecatan dan pelantikan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan 2026 bagi tujuan pendokumentasian sejarah.
Sebagai tindak balas terhadap campur tangan DKU dan tekanan pembekuan peruntukan tersebut, Datuk Mubarak Dohak bersama tiga Undang yang lain—iaitu Undang Luak Jelebu, Johol, dan Rembau—telah mengadakan pertemuan tergempar. Bersandarkan sokongan majoriti korum Undang Yang Empat, kumpulan tersebut menggunakan peruntukan mutlak di bawah Perkara 10(1) dan 10(2) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 untuk mengisytiharkan pelucutan Tuanku Muhriz daripada takhta Yang di-Pertuan Besar. Pengisytiharan itu dibuat atas alasan Tuanku Muhriz telah melanggar adat dan mencampuri urusan dalaman luak. Dalam pengisytiharan bersejarah yang sama, mereka menamakan Tunku Nadzaruddin ibni Almarhum Tuanku Ja'afar sebagai pengganti takhta, di samping mendesak Menteri Besar meletak jawatan serta-merta.[9]
Penolakan Eksekutif dan penyerahan watikah (20–21 April 2026)
Tindakan Undang Yang Empat itu segera mendapat penolakan mutlak daripada pihak eksekutif. Menteri Besar Aminuddin Harun menegaskan keabsahan kedudukannya bersandarkan sokongan majoriti Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) dan enggan mengiktiraf watikah pengisytiharan tersebut.[10] Dalam satu kenyataan rasmi bagi menjelaskan tindakan tersebut, Dato' Seri Aminuddin Harun menegaskan bahawa Kerajaan Negeri bertindak semata-mata sebagai pihak berkuasa eksekutif yang melaksanakan ketetapan sah daripada badan penasihat tertinggi adat negeri. Beliau menjelaskan bahawa langkah pembekuan tersebut adalah perlu bagi memastikan kelancaran pentadbiran dan integriti institusi kerajaan sehingga segala pertikaian mengenai keabsahan jawatan Undang Luak Sungei Ujong diselesaikan sepenuhnya mengikut saluran undang-undang. Pada 21 April, kumpulan penentang Datuk Mubarak di peringkat luak (diketuai oleh Dato' Shahbandar dan Ibu Soko) telah mengukuhkan serangan mereka dengan membuat laporan polis terhadap beliau atas dakwaan menyamar sebagai Undang. Meskipun menerima tentangan dan ancaman perundangan, wakil pejabat Datuk Mubarak tetap meneruskan prosedur dengan menyerahkan watikah rasmi pengisytiharan pemecatan Yamtuan tersebut secara fizikal ke pejabat DKU dan pejabat Menteri Besar pada lewat petang hari yang sama.
Pengesahan Perlembagaan, Boikot Adat dan Penangguhan DUN (22–23 April 2026)
Pada 22 April, kedudukan kem Undang Yang Empat diperkukuhkan dari sudut perdebatan perlembagaan apabila Tan Sri Dr. Rais Yatim mengeluarkan kenyataan awam yang mengesahkan bahawa syarat majoriti korum Undang telah dipenuhi, di mana persetujuan sekurang-kurangnya tiga daripada empat Undang (3/4) sudah memadai dan mengikat (binding) di bawah peruntukan perlembagaan, menjadikan persetujuan sebulat suara kesemua empat luak tidak diwajibkan bagi mengesahkan pelucutan tersebut.[8]
Ketegangan kemudiannya memuncak kepada tindakan boikot secara fizikal apabila kesemua Undang Yang Empat berserta Tunku Besar Tampin mengeluarkan satu kenyataan media bersama pada tengah malam menjelang 23 April untuk memboikot Istiadat Pembukaan Persidangan Pertama DUN Negeri Sembilan. Kumpulan pembesar adat tersebut turut mendesak agar istiadat ditangguhkan sementara proses adat dan perundangan berhubung peralihan takhta Yang di-Pertuan Besar yang ke-12 diselesaikan.[11]
Walaupun tanpa kehadiran mana-mana ketua luak dan Tunku Besar Tampin, majlis perasmian pada 23 April tersebut tetap diteruskan dan disempurnakan oleh Tuanku Muhriz. Walau bagaimanapun, realiti kemelut perlembagaan ini akhirnya memaksa Yang Dipertua DUN, Datuk MK Ibrahim Abd Rahman, membuat keputusan untuk menangguhkan Persidangan DUN ke satu tarikh baharu. Langkah penangguhan ini diambil dengan harapan agar krisis ketatanegaraan yang sedang melanda dapat dijernihkan terlebih dahulu sebelum urusan perundangan negeri disambung semula.[12]
Selain penangguhan persidangan DUN, Kerajaan Negeri turut memperluaskan tekanan eksekutif dan pentadbirannya ke dalam institusi agama. Dilaporkan bahawa skrip dan teks rasmi khutbah solat Jumaat yang diedarkan untuk dibaca di masjid-masjid sekitar Luak Sungei Ujong telah menggugurkan nama Datuk Mubarak Dohak. Pengguguran nama beliau daripada bacaan khutbah ini memberi isyarat fizikal yang kuat kepada rakyat awam bahawa penolakan terhadap keabsahan takhta pesakanya tidak lagi terhad kepada majlis-majlis rasmi pentadbiran, tetapi telah dikuatkuasakan sepenuhnya melalui jentera institusi agama Islam negeri.
Usul Penubuhan Jawatankuasa Khas Pendamai (26 April 2026)
Bagi meredakan ketegangan institusi yang mencetuskan kebuntuan pentadbiran negeri, Exco Kanan Datuk Seri Jalaluddin Alias mengusulkan penubuhan sebuah Jawatankuasa Khas Pendamai. Jawatankuasa ini dicadangkan sebagai mekanisme neutral yang dianggotai oleh individu berpengaruh serta pakar dalam bidang adat dan perundangan bagi mencari jalan penyelesaian yang selaras dengan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Fokus utama jawatankuasa tersebut adalah untuk memberikan penjelasan rasmi yang tuntas kepada rakyat bagi mengekang kekeliruan maklumat, sekaligus memastikan krisis institusi ini tidak melumpuhkan fungsi kerajaan negeri secara berterusan. Langkah ini ditegaskan sebagai satu inisiatif pentadbiran untuk memelihara kestabilan negeri tanpa melakukan campur tangan sivil ke dalam kedaulatan adat luak.[13]
Pertemuan di Balai Undang Luak Sungei Ujong (29 April 2026)
Pada 29 April 2026, satu pertemuan berprofil tinggi melibatkan kesemua Undang Yang Empat, Tunku Besar Tampin, dan Datuk Syahbandar Sungei Ujong telah berlangsung di Balai Undang Luak Sungei Ujong, Ampangan. Walaupun pertemuan yang berlangsung selama hampir tiga jam itu dipercayai bertujuan membincangkan jalan penyelesaian terhadap kemelut adat dan perlembagaan yang sedang melanda negeri, pihak Undang Luak Johol menyifatkan perbincangan tersebut hanyalah berkisar urusan kekeluargaan atau "anak-beranak". Kehadiran serentak barisan pembesar adat tertinggi negeri ini menarik perhatian meluas para pemerhati memandangkan ia berlaku di tengah-tengah ketegangan yang melibatkan institusi takhta dan krisis keabsahan kerajaan negeri.[14]
Krisis Politik dan Keabsahan Kerajaan Negeri
Kemelut politik Negeri Sembilan 2026 bermula secara rasmi pada penghujung April apabila landskap pentadbiran kerajaan campuran negeri berpecah. Krisis keabsahan eksekutif ini merupakan impak langsung daripada konflik berpanjangan antara Institusi Undang Yang Empat dan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang gagal diuruskan secara tuntas oleh pihak kerajaan negeri.
Penarikan Sokongan Barisan Nasional (27 April)
Pada 27 April 2026, Pengerusi Badan Perhubungan UMNO Negeri Sembilan, Datuk Seri Jalaluddin Alias, mengumumkan penarikan sokongan 14 Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Barisan Nasional (BN) terhadap Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun. Pengumuman tersebut mewakili kesepakatan semua wakil rakyat BN, meskipun ia dibuat tanpa kehadiran ADUN Rantau, Datuk Seri Mohamad Hasan.[15]
Jalaluddin menegaskan bahawa tindakan itu diambil demi mempertahankan kedaulatan institusi raja dan adat yang menjadi "garis merah" parti. Beliau turut mendedahkan bahawa barisan EXCO daripada BN telah diketepikan apabila mereka tidak pernah dimaklumkan atau dilibatkan secara rasmi oleh Menteri Besar dalam sebarang perbincangan sejak kemelut istana tersebut bermula. Di samping itu, beliau menafikan keras dakwaan bahawa tindakan menarik sokongan itu didorong oleh cita-cita peribadi untuk memegang jawatan Menteri Besar, sebaliknya menegaskan pelantikan tersebut tertakluk sepenuhnya kepada prerogatif mutlak Yang di-Pertuan Besar.[16]
Perubahan Landskap Majoriti dan Kerjasama PN
Penarikan sokongan tersebut telah mengubah komposisi majoriti Dewan Undangan Negeri (DUN) secara drastik. Pakatan Harapan (PH) yang asalnya menerajui kerajaan negeri kini jatuh ke status kerajaan minoriti dengan hanya penguasaan 17 kerusi (DAP 11, PKR 5, Amanah 1).
Situasi ini segera dimanfaatkan oleh blok pembangkang apabila Perikatan Nasional (PN) menyatakan kesediaan kelima-lima wakil rakyatnya untuk bekerjasama dengan BN bagi membentuk kerajaan negeri yang baharu. Kesediaan tersebut dimuktamadkan melalui penyerahan surat persetujuan kerjasama secara fizikal oleh Ketua Pembangkang, Mohamad Hanifah Abu Baker, kepada Setiausaha UMNO Negeri, Datuk Mustapha Nagoor. Kerjasama taktikal BN-PN ini secara perundangannya membentuk blok 19 kerusi, membolehkan mereka mendakwa memiliki kelebihan majoriti mudah bagi menerajui pentadbiran negeri.[17]
Impak Terhadap Pentadbiran Eksekutif
Berikutan penarikan sokongan tersebut, empat orang EXCO daripada blok UMNO-BN telah diarahkan untuk mengosongkan pejabat di Wisma Negeri serta memulangkan kenderaan dan aset rasmi kerajaan pada 28 April. Kekosongan ini melibatkan portfolio strategik yang ditinggalkan oleh Datuk Seri Jalaluddin Alias, Datuk Ismail Lasim, Datuk Mustapha Nagoor, dan Datuk Mohd Faizal Ramli.
Meskipun Mesyuarat Majlis Kerajaan Negeri (MMK) berjalan dalam keadaan tempang, Datuk Seri Aminuddin Harun memaklumkan beliau masih meneruskan tugas eksekutif seperti biasa. Tindakan ini berikutan titah nasihat langsung daripada Yang di-Pertuan Besar, Tuanku Muhriz, yang menitahkan agar pentadbiran kerajaan diteruskan tanpa gangguan bagi memastikan urusan kebajikan rakyat tidak terjejas di tengah-tengah ketidaktentuan politik.[18]
Reaksi Nasional dan Polemik "Tebuk Atap"
Krisis di Negeri Sembilan pantas menarik campur tangan dan reaksi kepimpinan politik di peringkat Persekutuan. Bagi blok Pakatan Harapan (PH), Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim meminta agar Aminuddin diberikan ruang sepenuhnya untuk menguruskan situasi di peringkat negeri, manakala Setiausaha Agung DAP, Anthony Loke, turut memberi jaminan sokongan tidak berbelah bahagi daripada 11 ADUN DAP terhadap kepimpinan Menteri Besar. Walau bagaimanapun, kenyataan Loke yang menyifatkan gerakan gabungan BN-PN tersebut sebagai satu percubaan membentuk "kerajaan tebuk atap" telah mencetuskan polemik baharu. Istilah ini dibidas keras oleh Ahli Majlis Kerja Tertinggi UMNO, Datuk Seri Puad Zarkashi, yang berhujah bahawa penarikan sokongan itu dibuat secara sah berasaskan prinsip perlembagaan, lantas mencabar Aminuddin untuk membubarkan DUN bagi mendapatkan mandat baharu daripada rakyat.[19]
Dalam pada itu, Presiden UMNO, Datuk Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi pula mengambil pendekatan yang lebih berhati-hati mewakili pendirian UMNO Pusat. Beliau mengakui telah mengetahui rancangan penarikan sokongan tersebut lebih awal, namun menegaskan bahawa ia merupakan keputusan bebas kepimpinan di peringkat negeri dan segala implikasi politik mengenainya akan diteliti secara terperinci oleh Majlis Kerja Tertinggi.[20]
Disokong atas alasan pelanggaran adat (33 sebab dikemukakan).
19 April 2026
Empat Undang mengadakan sidang media mengumumkan pemecatan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dan mengisytiharkan Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar baharu berkuat kuasa serta-merta.
Namun isu besar timbul kerana pengisytiharan itu dibacakan Mubarak yang ketika itu sudah dipecat sebagai Undang.
20 April 2026
Tuanku Mukhriz dan DKU secara rasmi menerima pemberhentian Mubarak sebagai Undang Luak Sungai Ujong. Keputusan dibuat dalam sidang khas pada jam 10 pagi.
Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun menegaskan tindakan memecat Tuanku Muhriz tidak sah dan tidak diiktiraf kerana individu yang membuat pengisytiharan tiada kuasa sah sebagai Undang.
21 April 2026
Tiga ahli Dewan DKU yang mendakwa hadir dalam Mesyuarat Khas 17 April lalu mengeluarkan kenyataan bersama menjelaskan situasi yang berlaku pada tarikh berkenaan.
Menerusi kenyataan itu, mereka mendakwa Aminuddin mengeluarkan kenyataan tidak benar berhubung pemecatan Mubarak.
Undang Yang Empat bersama Tunku Besar Tampin dalam sepucut surat menggesa Aminuddin dipecat daripada jawatannya.
23 April 2026
Tuanku Muhriz ketika merasmikan Istiadat Pembukaan Persidangan Pertama Penggal Keempat Dewan Undangan Negeri (DUN) Negeri Sembilan ke-15 mengingatkan pemegang jawatan dan kedudukan tinggi supaya memastikan setiap tindakan, keputusan dibuat berasaskan penelitian menyeluruh terhadap segala fakta serta maklumat berkaitan.
Baginda bertitah, setiap tindakan dan keputusan diambil mestilah berlandaskan garis panduan serta undang-undang ditetapkan.
26 April 2026
Exco Kanan Negeri Sembilan, Datuk Seri Jalaluddin Alias menggesa satu jawatankuasa khas pendamai ditubuhkan bagi menyelesaikan krisis adat dan perlembagaan Negeri Sembilan yang sedang berlaku ketika ini.
Menurutnya, jawatankuasa tersebut perlu dianggotai individu yang mempunyai kepakaran dalam bidang adat serta Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959.
27 April 2026
Susulan krisis yang tidak berkesudahan, kesemua 14 Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Barisan Nasional (BN) Negeri Sembilan sebulat suara mengumumkankan hilang kepercayaan dan menarik sokongan terhadap kerajaan negeri pimpinan Aminuddin.
Jalaluddin yang juga Pengerusi BN negeri berkata, pemakluman rasmi akan dihantar kepada Yang Dipertua Dewan Undangan Negeri (DUN) dan juga Setiausaha Dewan Undangan Negeri selepas selesai sidang media hari ini.
Info Jumlah Kerusi DUN Negeri Sembilan:
Jumlah keseluruhan kerusi: 36
(1) Pakatan Harapan (PH) - 17 kerusi:
(a) DAP (11)
(b) PKR (5)
(c) PAN (1)
(2) Barisan Nasional (BN-UMNO) - 14 kerusi
(3) Perikatan Nasional (PN) - 5 kerusi
(2) Barisan Nasional (BN-UMNO) - 14 kerusi
(3) Perikatan Nasional (PN) - 5 kerusi
(a) PAS (3)
(b) BERSATU (2)
Rujuk:
https://www.bernama.com/bm/news.php?id=2546809
https://www.sinarharian.com.my/article/777437/berita/nasional/kronologi-krisis-di-negeri-sembilan
https://ms.wikipedia.org/wiki/Krisis_perlembagaan_Negeri_Sembilan_2026
SEREMBAN: Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, serta semua anggota Dewan Keadilan dan Undang telah menerima pemberhentian Undang Luak Sungei Ujong, Datuk Mubarak Dohak.
Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun, berkata penerimaan pemberhentian Mubarak itu dilakukan pada satu sidang khas Dewan Keadilan dan Undang di Istana Besar Seri Menanti, Kuala Pilah dekat sini, pada jam 10 pagi tadi.
Pada sidang khas itu, beliau berkata, Tuanku Muhriz selaku Pengerusi Dewan Keadilan dan Undang, telah menguatkuasakan Fasal 24 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 dengan mempersilakan Ibu Soko Klana Hulu dan Waris Klana Hulu hadir ke sidang berkenaan.
"Pada sidang khas itu, Tuanku Muhriz dan semua anggota Dewan Keadilan dan Undang dibentangkan 33 sebab pemberhentian Mubarak sebagai Undang Luak Sungei Ujong.
"Dewan Keadilan dan Undang menasihatkan penerimaan pemberhentian Mubarak mengikut adat Luak Sungei Ujong, selaras Fasal 14(3) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959," katanya dalam satu kenyataan, hari ini.
Terdahulu, media melaporkan Mubarak dilucutkan jawatan sebagai penyandang pesaka Datuk Klana Petra Undang Luak Sungei Ujong ke-10 selepas didakwa melanggar hukum syarak dan adat.
Ia dibuat berdasarkan pengumuman rasmi oleh Tua Lembaga Waris di-Darat, Datuk Andulika Mandalika Zainol Ariffin Ibrahim, selepas mendapat persetujuan serta keizinan Ibu Soko Klana Hulu dan Anak Waris Klana Hulu.
Menurut kenyataan rasmi pada akhir bulan lalu, keputusan itu dibuat selepas satu mesyuarat diadakan pada 1 April 2025 di Telaga Undang Sungei Ujong.
Kenyataan itu menjelaskan bahawa semua kesalahan berkenaan turut dilaporkan kepada Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan (JHEAINS) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM) untuk tindakan lanjut pihak berkuasa.
Krisis takhta Negeri Sembilan: Undang pecat Yang di-Pertuan Besar
⋅
Dikemaskini: Apr 27, 2026 6:58 PM
Satu pertikaian besar diraja sedang berlaku di Negeri Sembilan apabila para undang luak menggunakan kuasa mereka untuk menyingkirkan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir sebagai Yang di-Pertuan Besar.
Walaupun para undang memang mempunyai kuasa sedemikian, keadaan menjadi rumit apabila salah seorang daripada empat undang — dikenali sebagai Undang Yang Empat — sendiri telah disingkirkan beberapa hari sebelum itu.
Keputusan akhir dijangka bergantung kepada bagaimana perlembagaan negeri ditafsirkan.
Berikut pecahan peristiwa yang berlaku.
Siapa Undang Yang Empat?
Undang Yang Empat merupakan ketua Adat Perpatih bagi empat luak di Negeri Sembilan iaitu Sungei Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau.
Keempat-empat mereka, berdasarkan kuasa yang diberikan oleh Undang-undang Tubuh Negeri Sembilan, bertanggungjawab memilih Yang di-Pertuan Besar daripada keturunan Raja Radin dan Raja Lenggan.
Datuk Undang Yang Empat
Perlembagaan negeri itu juga memberi mereka kuasa untuk memaksa Yang di-Pertuan Besar turun takhta.
Mereka berempat bersama Yang di-Pertuan Besar dan pembesar lain, menjadi anggota Dewan Keadilan dan Undang yang berfungsi sebagai badan penasihat dalam hal adat serta pelantikan dan penyingkiran Yang di-Pertuan Besar.
Sehingga 16 April, empat undang tersebut ialah Mubarak Thahak (Sungai Ujong), Maarof Mat Rashad (Jelebu), Muhammad Abdullah (Johol) dan Abdul Rahim Yasin (Rembau).
Bagaimana konflik ini bermula?
Berdasarkan laporan media dan kenyataan, konflik ini dipercayai bermula pada 13 Mei 2025 apabila pembesar di Sungai Ujong bertindak menyingkirkan Mubarak sebagai undang kawasan itu.
Terdapat 33 alasan dikemukakan, termasuk dakwaan pelanggaran undang-undang syarak dan adat, dengan laporan dibuat kepada polis dan Majlis Agama Islam Negeri Sembilan. Setakat ini, alasan tersebut belum didedahkan kepada umum.
Penyokong undang Sungai Ujong itu pula mendakwa siasatan pihak berkuasa tidak menemui sebarang salah laku dan Mubarak menjadi mangsa persepsi negatif.
Namun begitu, pada 17 April tahun ini, satu mesyuarat khas Dewan Keadilan dan Undang diadakan, dengan pertuduhan terhadap Mubarak dibentangkan kepada Tuanku Muhriz.
Tuanku Muhriz serta anggota Dewan lain dilaporkan menerima penyingkiran Mubarak sebagai Undang Sungai Ujong, berkuat kuasa 13 Mei tahun lalu.
Tidak jelas sama ada keempat-empat undang hadir dalam mesyuarat tersebut.
Perkara 16(3) Perlembagaan Negeri menyatakan bahawa sebarang keputusan majlis berkaitan pelantikan, pewarisan atau penyingkiran undang adalah muktamad dan tidak boleh dicabar di mahkamah.
Bagaimana reaksi Mubarak?
Pada malam 19 April, Mubarak bersama tiga undang lain mengadakan pertemuan dan mengeluarkan dua perisytiharan.
Pertama, mereka sebulat suara bersetuju menyingkirkan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar.
Langkah itu dibuat selepas mereka didakwa menjalankan siasatan sendiri terhadap Tuanku Muhriz pada 5 Mac, berhubung dakwaan pelanggaran dalam pelaksanaan tugas diraja. Mereka menyifatkan pelanggaran tersebut dilakukan secara sengaja dan mencemarkan institusi diraja.
Perisytiharan kedua pula menetapkan Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar baru berkuat kuasa serta-merta.
Allahyarham Tuanku Ja’afar Tuanku Abdul Rahman, bapa kepada Tunku Nadzaruddin, merupakan Yang di-Pertuan Besar sebelum Tuanku Muhriz.
Pembacaan perisytiharan itu disiarkan secara langsung.
Apakah undang mempunyai kuasa tersebut?
Perkara 10(1) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan menyatakan bahawa Undang Yang Empat boleh menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar sekiranya baginda melakukan perbuatan yang menjejaskan kesucian, kehormatan dan martabat jawatan tersebut.
Pada awal pagi tadi, Menteri Besar Negeri Sembilan Aminuddin Harun dilaporkan berkata perisytiharan yang dibacakan oleh Mubarak tidak diterima kerana dia telah disingkirkan daripada jawatan.
Namun, menteri besar dilihat tidak menyentuh fakta bahawa tiga lagi undang turut bersetuju untuk menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar ketika ini.
Perkara 29 menyatakan bahawa keputusan undang dianggap sah jika dilaksanakan oleh sekurang-kurangnya tiga undang, atau sejumlah undang yang masih hidup ketika kuasa tersebut digunakan.
Peruntukan ini meliputi kuasa melantik dan menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar.
Satu lagi isu yang mungkin timbul ialah status Abdul Rahim sebagai Undang Rembau, yang didakwa belum diwartakan walaupun telah dilantik dua tahun lalu.
Malaysiakini tidak dapat mengesahkan dakwaan ini secara bebas setakat ini.
Apa langkah seterusnya?
Isu ini dijangka dirujuk sama ada oleh Tuanku Muhriz atau Menteri Besar Aminuddin Harun kepada Dewan Keadilan dan Undang.
Walaupun Perkara 29 seolah-olah memberi kemuktamadan kepada keputusan undang pada 19 April, persoalan utama ialah bagaimana Perkara 16(3) ditafsirkan.
Perkara 16(3) menyatakan: nasihat Dewan berhubung soal adat Melayu di mana-mana bahagian negeri, termasuk berkaitan pelantikan, pewarisan atau penyingkiran pembesar, adalah muktamad dan tidak boleh dicabar di mana-mana mahkamah.
Secara sepintas lalu, peruntukan itu tidak secara jelas merangkumi pelantikan atau penyingkiran Yang di-Pertuan Besar.
Namun, pihak yang menyokong Tuanku Muhriz dijangka berhujah bahawa pelantikan dan penyingkiran Yang di-Pertuan Besar termasuk dalam bidang adat Melayu yang berada di bawah kuasa majlis tersebut.
Malaysiakini akan terus melaporkan perkembangan lanjut isu ini.
Sertai saluran WhatsApp Malaysiakini BM sekarang untuk mendapatkan perkembangan berita terkini!
Krisis perlembagaan Negeri Sembilan 2026
Rencana ini menerangkan hal semasa. Maklumatnya besar kemungkinan berubah-ubah seiring dengan perkembangan peristiwa, dan laporan berita awal tidak semestinya boleh dipercayai. Kemas kini terakhir bagi rencana ini tidaklah membayangkan maklumat yang paling terkini. (Ketahui cara dan masa untuk membuang pesanan templat ini)
Krisis Perlembagaan Negeri Sembilan 2026
Krisis Status Undang dan Takhta Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan
(Kiri) Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz, (Kanan) Undang Luak Sungai Ujong, Dato' Mubarak Dohak.
Tarikh 1 Disember 2024 – Kini (isu dalaman Luak Sungai Ujong)
17 April 2026 – Kini (isu pemecatan Undang Sungai Ujong dan Yang di-Pertuan Besar)
Status Berlangsung
Pihak terlibat
Tuanku Muhriz Tunku Ali Redhauddin
Aminuddin Harun (Menteri Besar)
Datuk Mubarak Dohak
Maarof Mat Rashad (Undang Jelebu)
Muhammad Abdullah (Undang Johol)
Abd Rahim Yassin (Undang Rembau) Tunku Syed Razman (Tunku Besar Tampin)Krisis perlembagaan Negeri Sembilan 2026
Krisis Keabsahan Kerajaan Negeri
Tarikh 27 April 2026 – Kini
Pada April 2026, satu kemelut perlembagaan dan pentadbiran adat telah tercetus secara terbuka di Negeri Sembilan, Malaysia. Krisis ini berpusat pada pertembungan bidang kuasa antara institusi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz ibni Almarhum Tuanku Munawir, berserta kerajaan negeri pimpinan Menteri Besar, Aminuddin Harun dengan institusi Undang Yang Empat yang diketuai oleh Undang Luak Sungai Ujong, Datuk Mubarak Dohak.[1]
Kemelut ini berakar umbi daripada bibit ketegangan antara Istana Seri Menanti dan institusi Undang sejak tahun 2024, ekoran kelewatan pengiktirafan rasmi (Istiadat Menyalang) Undang Luak Rembau ke-22. Ketegangan ini diburukkan lagi dengan pertikaian dalaman pentadbiran adat di Luak Sungai Ujong yang akhirnya membawa kepada campur tangan secara langsung oleh Dewan Keadilan dan Undang (DKU). Krisis memuncak apabila DKU mengisytiharkan pemecatan Datuk Mubarak Dohak secara retrospektif pada 17 April 2026, meskipun kesahihan korum dan tatacara mesyuarat tersebut kemudiannya dipertikaikan secara meluas.
Sebagai tindak balas terhadap kemelut tersebut, pada 19 April 2026, Datuk Mubarak Dohak dengan sokongan majoriti Undang Yang Empat telah mengisytiharkan pelucutan takhta Tuanku Muhriz bersandarkan tafsiran Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. Kumpulan tersebut turut menamakan Tunku Nadzaruddin ibni Almarhum Tuanku Ja'afar sebagai pengganti Yang di-Pertuan Besar yang baharu.
Konflik diraja ini kemudiannya melarat ke kancah politik sivil apabila blok Barisan Nasional (BN) menarik balik sokongan terhadap Menteri Besar pada akhir April 2026 kerana hilang kepercayaan terhadap kepimpinan beliau dalam mengendalikan kemelut institusi beraja tersebut, sekaligus menyebabkan Kerajaan Negeri kehilangan majoriti dalam Dewan Undangan Negeri (DUN) dan meletakkan pentadbiran negeri dalam keadaan tergantung (limbo).
Krisis ini dianggap sebagai ujian tekanan (stress test) paling signifikan terhadap sistem monarki dan perlembagaan di Negeri Sembilan sejak kemerdekaan. Ia bukan sahaja menguji sempadan amalan "Demokrasi Beradat" (Adat Perpatih) yang memberikan kuasa pelantikan raja kepada ketua-ketua luak, malah mencetuskan polemik undang-undang yang kompleks mengenai keutamaan antara prerogatif adat berbanding prinsip keadilan asasi dalam sistem perundangan sivil Malaysia.
Latar Belakang
Sistem Adat Perpatih: Pelantikan dan Pelucutan Ketua
Sistem pentadbiran dan ketatanegaraan di Negeri Sembilan adalah berasaskan Adat Perpatih, sebuah undang-undang adat yang berasal dari Minangkabau, Sumatera yang diasaskan oleh Dato' Perpatih Nan Sebatang. Berbeza dengan sistem monarki mutlak atau primogenitur (pewarisan takhta dari bapa kepada anak sulung) yang diamalkan di negeri-negeri Melayu yang lain, Adat Perpatih mengamalkan struktur hierarki kuasa yang bersifat "dari bawah ke atas" (bottom-up), yang mempunyai persamaan dengan prinsip demokrasi.
Dalam hierarki Adat Perpatih, kuasa bermula daripada rakyat biasa dan dibahagikan mengikut susunan unit sosio-politik:Perut: Unit terkecil yang terdiri daripada ahli keturunan ibu yang sama. Ia diketuai oleh seorang Buapak, yang dipilih secara muafakat oleh anak buah (ahli keluarga).
Suku: Gabungan beberapa 'Perut' yang membentuk komuniti lebih besar. Ia diketuai oleh Dato' Lembaga, yang dilantik secara muafakat oleh barisan Buapak.
Luak: Unit kawasan pentadbiran daerah (seperti Luak Sungei Ujong, Jelebu, Johol, dan Rembau). Setiap luak diketuai oleh seorang Undang, yang dipilih dan dilantik oleh barisan Dato' Lembaga di luak masing-masing, dengan persetujuan golongan Ibu Soko (pemimpin wanita yang memegang warisan adat).
Yang di-Pertuan Besar (Yamtuan Besar): Ketua Negeri (raja) yang tidak mewarisi takhta secara automatik. Sebaliknya, baginda dipilih dan dilantik oleh kesepakatan empat ketua luak utama, yang dikenali sebagai Undang Yang Empat.
Prinsip Penarikan Mandat (Pelucutan)
Oleh kerana struktur perlembagaan Adat Perpatih meletakkan kuasa pelantikan di tangan peringkat yang lebih bawah (rakyat kepada ketua luak, ketua luak kepada raja), ia secara langsung memperuntukkan kuasa pelucutan jawatan melalui kaedah yang sama.
Seseorang pemimpin adat, termasuk Undang, boleh dilucutkan jawatannya (dibuang pesaka) sekiranya didapati melanggar adat, melakukan kesalahan syarak, atau hilang kepercayaan (cacat cela) oleh majlis Dato'-Dato' Lembaga dan Ibu Soko di luaknya. Dalam konteks hierarki tertinggi, kuasa pemecatan Yang di-Pertuan Besar juga tertakluk kepada budi bicara dan kesepakatan bersama Undang Yang Empat, sebagaimana yang termaktub di bawah Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Prinsip keabsahan yang mengalir dari peringkat akar umbi inilah yang menjadi asas perlembagaan kepada krisis pertindihan kuasa dan pelucutan jawatan yang meletus antara Institusi Undang dan Istana pada tahun 2026.
Ringkasan KronologiMei 2024: Pemasyhuran Datuk Sedia Raja Abd Rahim Yassin sebagai Undang Luak Rembau ke-22. Walau bagaimanapun, kelewatan Istiadat Menyalang di Istana Seri Menanti menyebabkan luak tersebut terhalang daripada menyertai persidangan Dewan Keadilan dan Undang (DKU).
1 Disember 2024: Undang Luak Sungei Ujong, Datuk Mubarak Dohak, melucutkan jawatan dua pembesar adat susulan pertikaian berhubung penubuhan entiti 'Majlis Dato-Dato Lembaga Adat Sungai Ujong' dan dakwaan penyelewengan dana.
April 2025: Kumpulan adat yang menentang Datuk Mubarak mengusulkan pemecatan beliau daripada pesaka Undang Luak Sungei Ujong bersandarkan 33 pertuduhan sivil, syariah, dan adat.
17 April 2026: Sidang DKU yang dipengerusikan Tuanku Muhriz memutuskan pelucutan pesaka Datuk Mubarak (berkuat kuasa secara retrospektif pada 13 Mei 2025). Kerajaan Negeri segera membekukan peruntukan kewangan Balai Undang Sungei Ujong.
19 April 2026: Sebagai bantahan, majoriti Undang Yang Empat menggunakan kuasa perlembagaan untuk mengisytiharkan pelucutan Tuanku Muhriz daripada takhta Yang di-Pertuan Besar, menamakan Tunku Nadzaruddin sebagai pengganti, dan mendesak Menteri Besar meletak jawatan.
20–21 April 2026: Kerajaan Negeri dan Menteri Besar menolak pengisytiharan tersebut. Pada 21 April, watikah pemecatan Yamtuan tetap diserahkan secara fizikal ke pejabat DKU dan Menteri Besar.
22 April 2026: Tan Sri Dr. Rais Yatim mengesahkan syarat majoriti korum Undang memadai untuk mengesahkan pelucutan tersebut. Dalam perkembangan berasingan, kem penentang Datuk Mubarak mengeluarkan kenyataan media menafikan wujudnya penyelewengan dana berhubung krisis luak.
23 April 2026: Kesemua Undang Yang Empat dan Tunku Besar Tampin memboikot Istiadat Pembukaan Persidangan DUN. Hal ini memaksa Yang Dipertua DUN menangguhkan persidangan dewan ke satu tarikh baharu.
26 April 2026: Exco Kanan Negeri Sembilan, Datuk Seri Jalaluddin Alias, mengusulkan penubuhan Jawatankuasa Khas Pendamai bagi menyelesaikan krisis perlembagaan dan adat.
27 April 2026: Landskap politik beralih apabila 14 ADUN Barisan Nasional (BN) menarik sokongan terhadap Menteri Besar. Pakatan Harapan (PH) menjadi kerajaan minoriti, manakala 5 ADUN Perikatan Nasional (PN) menyerahkan surat persetujuan untuk bekerjasama membentuk kerajaan majoriti mudah bersama BN.
28 April 2026: Empat orang EXCO kerajaan negeri daripada blok UMNO-BN mengosongkan pejabat di Wisma Negeri. Menteri Besar Aminuddin Harun bagaimanapun kekal meneruskan tugas atas titah Tuanku Muhriz.
29 April 2026: Satu pertemuan berprofil tinggi melibatkan kesemua Undang Yang Empat, Tunku Besar Tampin, dan Datuk Syahbandar Sungei Ujong berlangsung secara tertutup di Balai Undang Luak Sungei Ujong.
Krisis di Peringkat Luak dan Undang
Maklumat selanjutnya: Undang (Negeri Sembilan)
Status Pengiktirafan Undang Luak Rembau (2024)
Pada Mei 2024, satu proses peralihan kepimpinan adat telah berlangsung di Luak Rembau susulan kemangkatan Undang Luak Rembau ke-21, Datuk Lela Maharaja Muhamad Sharip Othman. Melalui ketetapan struktur permuafakatan adat luak tersebut, Datuk Sedia Raja Abd Rahim Yassin telah dipilih dan dimasyhurkan sebagai Undang Luak Rembau yang ke-22.[2]
Berikutan pemasyhuran tersebut, pihak Luak Rembau telah menyempurnakan istiadat Kerjan. Mengikut amalan Adat Perpatih, Kerjan merupakan istiadat rasmi pemasyhuran dan perayaan adat di peringkat luak yang melibatkan penyertaan Ibu Soko, Buapak, dan Tiang Balai. Pelaksanaan istiadat ini secara teknikalnya mengesahkan keabsahan kedudukan dan pelantikan beliau sebagai ketua adat yang sah dan diiktiraf sepenuhnya di dalam kawasan pemerintahan Luak Rembau.[3]
Walau bagaimanapun, proses pengiktirafan lanjutan di peringkat pentadbiran negeri berdepan dengan kebuntuan. Mengikut kelaziman institusi beraja Negeri Sembilan, seorang Undang yang baharu dimasyhurkan perlu menyempurnakan Istiadat Menyalang, iaitu sebuah majlis istiadat menghadap bagi memohon perkenan dan pengiktirafan rasmi daripada Yang di-Pertuan Besar di Istana Seri Menanti.[4]
Pelaksanaan Istiadat Menyalang ini dilaporkan terus tertangguh, yang secara langsung memberikan implikasi teknikal terhadap fungsi rasmi Luak Rembau di peringkat negeri. Penangguhan pengiktirafan diraja ini menyebabkan Datuk Sedia Raja Abd Rahim Yassin terhalang daripada menghadiri majlis-majlis rasmi Kerajaan Negeri, serta tidak membolehkan perwakilan Luak Rembau menerima jemputan untuk menyertai mana-mana persidangan Dewan Keadilan dan Undang (DKU).
Krisis dalaman Luak Sungai Ujong (2024–2025)
Bibit krisis perlembagaan ini mula tercetus daripada pergolakan dalaman di Luak Sungai Ujong yang dikesan bermula sekitar tahun 2024. Konflik ini berkisar pada polemik saling mempertikai keabsahan kedudukan serta siri tindakan pelucutan jawatan antara Datuk Undang Luak Sungai Ujong, Datuk Mubarak Dohak, dan barisan kepimpinan lembaga adat di bawahnya.
Punca konflik dan isu penyelewengan dana
Menurut kenyataan rasmi Balai YTM Undang Luak Sungei Ujong, krisis bermula apabila dua pembesar adat—Tua Lembaga Waris di-Darat, YM Dato' Andulika Mandalika Zainol Ariffin dan Dato' Johan Tua Tahu Wan Khairil Adli—didakwa menubuhkan sebuah entiti bernama 'Majlis Dato-Dato Lembaga Adat Sungai Ujong' tanpa perkenan Datuk Mubarak Dohak. Pertikaian memuncak apabila Balai Undang mendakwa menerima pertanyaan daripada Pejabat Menteri Pengangkutan, Anthony Loke, dan Lembaga Muzium Negeri Sembilan mengenai status dana ratusan ribu ringgit yang dipohon menggunakan nama majlis tersebut. Pihak Balai Undang mendakwa entiti tersebut digunakan untuk mengutip dana kerajaan bagi tujuan peribadi tanpa pengauditan, tambahan pula Balai Undang mendakwa tidak mempunyai akaun bank rasmi sehinggalah 1 Julai 2024.[5]
Pemecatan oleh Undang (1 Disember 2024)
Susulan siasatan dalaman, Datuk Mubarak Dohak telah menggunakan kuasa pesakanya untuk melucutkan jawatan Dato' Zainol Ariffin dan Dato' Wan Khairil Adli, berkuat kuasa 1 Disember 2024. Pelucutan ini turut menghentikan pembayaran elaun waris oleh Kerajaan Negeri kepada mereka. Dalam tindakan tersebut, pihak Undang turut menolak campur tangan Ibu Soko (Sarifah Norzaidah Al Qadri, ibu kepada Wan Khairil Adli). Balai Undang mengeluarkan kenyataan mendakwa bahawa gelaran "YM Telaga Undang" yang digunakan oleh penentangnya adalah satu rekaan semata-mata, dengan menegaskan bahawa dalam sejarah Sungei Ujong, 'Telaga Undang' merujuk kepada nama sebuah rumah persinggahan musyawarah adat, bukannya gelaran individu. Tindakan pemecatan ini telah dimaklumkan kepada PDRM, Dewan Keadilan dan Undang (DKU), dan Kerajaan Negeri.[5]
Tindak balas kumpulan penentang & usul pelucutan Undang (April 2025)
Pemecatan tersebut dibantah keras oleh kem Dato' Zainol Ariffin. Ketegangan memuncak pada April 2025 apabila kumpulan kepimpinan adat yang menentang Datuk Mubarak, dengan sokongan dan muafakat Ibu Soko, bertindak balas mengusulkan pemecatan Datuk Mubarak daripada pesaka Undang Luak Sungei Ujong. Menurut siasatan dalaman yang dijalankan oleh Waris Klana Hulu, usul pelucutan ini didorong oleh 33 pertuduhan utama yang dibahagikan kepada tiga kategori perundangan:Kesalahan di Bawah Undang-Undang Sivil (Negara): Datuk Mubarak didakwa memalsukan maklumat rasmi dengan menukar tahun pernikahannya daripada 1985 kepada 1984 melalui pegawai agama daerah Seremban pada Julai 2018 (kesalahan di bawah Seksyen 177 dan 466 Kanun Keseksaan). Beliau turut didakwa menyalahgunakan kuasa dengan memperalatkan agensi kerajaan (PDRM) serta bersekongkol dengan ahli politik tempatan untuk menjatuhkan pembesar adat yang menegur beliau berhubung penganjuran aktiviti politik di dalam masjid.
Kesalahan di Bawah Undang-Undang Syariah: Berikutan pemalsuan tarikh nikah, beliau didakwa melanggar Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam Negeri Sembilan 2003 dan Enakmen Jenayah Syariah Negeri Sembilan 1992 (Seksyen 80, 81, dan 103). Selain itu, pentadbiran agama beliau dipertikai secara serius kerana didakwa tidak mendirikan solat Jumaat di masjid sejak 2020, sebaliknya melaksanakannya di Balai Undang dengan kapasiti jemaah sekitar 12 hingga 15 orang sahaja, yang jelas melanggar syarat minimum 40 orang jemaah bermastautin mengikut hukum syarak.
Kesalahan di Bawah Adat Sungei Ujong: Dari sudut hierarki Adat Perpatih, beliau didakwa menderhaka dan mengingkari Ibu Soko Dato' Klana Petra, iaitu Sarifah Nozaidah binti Syed Nordin al-Qadri. Beliau juga dituduh mengubah adat dengan menafikan kedudukan institusi Telaga Undang di Kampung Telaga Undang Batu 9, Pantai sebagai pusat timbang tara yang sah.
Pendedahan kontra-hujah (22 April 2026)
Krisis tuduh-menuduh ini berlarutan sehingga tercetusnya perang media pada April 2026. Dato' Zainol Ariffin mengeluarkan Kenyataan Media rasmi menegaskan bahawa siasatan polis sejak 2024 gagal menemui sebarang unsur penipuan dana. Dokumen itu turut mendedahkan bahawa Datuk Mubarak secara peribadi maklum mengenai penubuhan Majlis Dato Lembaga tersebut, malah pernah menyalurkan sumbangan dana menerusi cek 'Pertubuhan Klana Petra Mubarak Al-Haj'—satu pendedahan yang secara teknikalnya meruntuhkan asas hujah Balai Undang mengenai entiti haram tersebut.
Berikutan kebuntuan permuafakatan ini, usul pemecatan Datuk Mubarak Dohak telah dibawa oleh ketua Lembaga Luak Sungei Ujong, Dato' Shahbandar, ke peringkat Dewan Keadilan dan Undang (DKU). Tindakan mengangkat krisis pertindihan kuasa peringkat luak ke dewan tertinggi negeri ini secara rasminya telah membuka tirai kepada krisis perlembagaan berskala besar yang seterusnya mengheret institusi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
Krisis Takhta Yang di-Pertuan Besar
Berikutan kebuntuan permuafakatan dan rentetan pendedahan dari krisis di peringkat luak, konflik ini akhirnya diangkat ke peringkat pentadbiran tertinggi negeri, mencetuskan siri pengisytiharan balas yang mengheret institusi monarki ke kancah krisis perlembagaan terbuka.
Keputusan Dewan Keadilan dan Undang (17 April 2026)
Dewan Keadilan dan Undang (DKU) telah bersidang di bawah pengerusi Yang di-Pertuan Besar, Tuanku Muhriz. Mesyuarat tersebut telah mencapai keputusan untuk melucutkan pesaka Datuk Mubarak Dohak secara retrospektif, berkuat kuasa pada 13 Mei 2025 bersandarkan kepada 33 alasan pelanggaran adat yang dikemukakan oleh kem penentangnya. Walau bagaimanapun, mesyuarat ini terpalit dengan kontroversi keabsahan korum yang serius. Undang Luak Rembau langsung tidak disenaraikan dalam panggilan mesyuarat ekoran status Istiadat Menyalang beliau yang masih tertangguh sejak 2024, manakala Undang Luak Jelebu dilaporkan tidak hadir kerana hanya menerima notis jemputan dalam tempoh kurang 24 jam sebelum persidangan bermula.[6]
Meskipun Undang Luak Johol dan Tunku Besar Tampin hadir dalam persidangan tersebut, mereka dilaporkan telah menyuarakan bantahan keras terhadap usul pemecatan tersebut. Bagi mewajarkan keabsahan keputusan dewan di sebalik ketiadaan dan bantahan para Undang, pihak Istana didakwa telah menggunakan prerogatif di bawah Fasal 24 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 yang membenarkan Yang di-Pertuan Besar memanggil perwakilan daripada Ibu Soko dan Waris Klana Hulu bagi mencukupkan korum sidang khas tersebut.
Keputusan ini kemudiannya diterjemahkan ke dalam tindakan eksekutif yang drastik oleh Kerajaan Negeri pimpinan Menteri Besar Dato' Seri Aminuddin Harun, di mana segala bentuk peruntukan kewangan dan keistimewaan rasmi Balai Undang Sungei Ujong disekat serta dibekukan.[7] Keputusan DKU ini bagaimanapun dikritik keras oleh pakar perlembagaan, Tan Sri Dr. Rais Yatim. Beliau mendakwa dewan tersebut telah mengabaikan bantahan secara langsung daripada dua ahli tetapnya (Johol dan Tampin). Beliau turut menyifatkan tindakan mengesahkan pemecatan tersebut sebelum proses muafakat di peringkat Lembaga Luak Sungei Ujong dilengkapkan sebagai satu kesilapan yang melangkaui sempadan pemisahan kuasa adat, memandangkan DKU secara perundangannya hanyalah sebuah badan penasihat. Beliau menegaskan bahawa kuasa pemecatan terhadap seorang Undang secara mutlaknya hanyalah terletak atas persetujuan Lembaga-lembaga di dalam luak itu sendiri.[8]
Pengisytiharan pemecatan Yang di-Pertuan Besar (19 April 2026)
ÙŠÚ ØªØ±Ø§Ù…Øª موليا داتوء Ø§ÙˆÙ†Ø¯Ú ÙŠÚ Ø§Ù…Ú¤Øª
نڬري سمبيلن دار الخسوس
SABDA BERKAITAN PERKARA 10 & 11
UNDANG-UNDANG TUBUH KERAJAAN NEGERI SEMBILAN 1959
PENGISYTIHARAN PEMECATAN
DULI YANG MAHA MULIA YANG DI-PERTUAN BESAR NEGERI SEMBILAN
TUANKU MUHRIZ IBNI ALMARHUM TUANKU MUNAWIR
DAN
PENGISYTIHARAN PELANTIKAN
DULI YANG MAHA MULIA YANG DI-PERTUAN BESAR NEGERI SEMBILAN KE-12
DATO' HAJI MUBARAK BIN THAHAK,
DATO' KLANA PETRA,
Undang Luak Sungei Ujong
DATO' MAAROF BIN HAJI MAT RASHAD,
DATO' MENDIKA MENTERI AKHIRULZAMAN,
Undang Luak Jelebu
DATO' MUHAMMED BIN HAJI ABDULLAH,
DATO' JOHAN PAHLAWAN LELA PERKASA SITIAWAN,
Undang Luak Johol
HAJI ABDUL RAHIM BIN HAJI YASIN,
DATO' SEDIA RAJA,
Undang Luak Rembau
(ditandatangani dan dicap mohor oleh setiap undang)
---
بسم الله الرØمن الرØيم
الØمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على سيد المرسلين وعلى آله وصØبه أجمعين
AL-WATHIQU BILLAH, Yang Teramat Mulia Dato' Klana Petra Dato' Haji Mubarak Bin Thahak Undang Luak Sungei Ujong, Yang Teramat Mulia Dato' Mendika Menteri Akhirulzaman Dato' Maarof Bin Haji Mat Rashad Undang Luak Jelebu, Yang Teramat Mulia Dato' Johan Pahlawan Lela Perkasa Sitiawan Dato' Muhammed Bin Haji Abdullah Undang Luak Johol dan Yang Teramat Mulia Dato' Sedia Raja Dato' Haji Abdul Rahim Bin Haji Yasin Undang Luak Rembau, dan yang menyaksikan, Yang Amat Mulia Dato' Seri Utama Haji Badarudin bin Haji Abdul Khalid, Dato' Shahbandar Sungei Ujong:
BAHAWASANYA Pada memenuhi kehendak Perkara 11 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 dan dengan maksud melaksanakan peruntukan tersebut, Kami Yang Teramat Mulia Undang Yang Empat pada 19 haribulan April 2026, telah mengadakan sidang berhubung dengan hal dan perkara berkenaan pemilihan dan pelantikan Duli Yang Maha Mulia Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang baharu sebagaimana kewajipan yang diperuntukkan kepada Kami.
BAHAWASANYA selaras dengan Perkara 11 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959, Kami Yang Teramat Mulia Undang Yang Empat dengan kuasa yang ada pada Kami dengan ini mengisytiharkan secara kebulatan bahawa Kami berkenan memilih dan melantik Yang Amat Mulia Tunku Panglima Besar Negeri Sembilan Tunku Dato' Seri Nadzaruddin ibni Al-marhum Tuanku Jaafar sebagai Duli Yang Maha Mulia Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan Ke-12 berkuatkuasa serta-merta.
MAKA OLEH YANG DEMIKIAN Kami mensabdakan bahawa baginda hendaklah mengambil segala keutamaan dan menjalankan segala kewajipan dan kuasa-kuasa sebagai seorang Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan sebagaimana yang diperuntukkan dalam Perkara 7 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Sekian disabdakan oleh Kami.
Termaktub di Balai Undang Luak Sungei Ujong, Negeri Sembilan Darul Khusus Pada 19 haribulan April 2026 bersamaan 1 Zulkaedah 1447H.Nota: Kandungan di atas merupakan transkripsi/rekaan semula teks daripada dokumen rasmi pengisytiharan pemecatan dan pelantikan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan 2026 bagi tujuan pendokumentasian sejarah.
Sebagai tindak balas terhadap campur tangan DKU dan tekanan pembekuan peruntukan tersebut, Datuk Mubarak Dohak bersama tiga Undang yang lain—iaitu Undang Luak Jelebu, Johol, dan Rembau—telah mengadakan pertemuan tergempar. Bersandarkan sokongan majoriti korum Undang Yang Empat, kumpulan tersebut menggunakan peruntukan mutlak di bawah Perkara 10(1) dan 10(2) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959 untuk mengisytiharkan pelucutan Tuanku Muhriz daripada takhta Yang di-Pertuan Besar. Pengisytiharan itu dibuat atas alasan Tuanku Muhriz telah melanggar adat dan mencampuri urusan dalaman luak. Dalam pengisytiharan bersejarah yang sama, mereka menamakan Tunku Nadzaruddin ibni Almarhum Tuanku Ja'afar sebagai pengganti takhta, di samping mendesak Menteri Besar meletak jawatan serta-merta.[9]
Penolakan Eksekutif dan penyerahan watikah (20–21 April 2026)
Tindakan Undang Yang Empat itu segera mendapat penolakan mutlak daripada pihak eksekutif. Menteri Besar Aminuddin Harun menegaskan keabsahan kedudukannya bersandarkan sokongan majoriti Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) dan enggan mengiktiraf watikah pengisytiharan tersebut.[10] Dalam satu kenyataan rasmi bagi menjelaskan tindakan tersebut, Dato' Seri Aminuddin Harun menegaskan bahawa Kerajaan Negeri bertindak semata-mata sebagai pihak berkuasa eksekutif yang melaksanakan ketetapan sah daripada badan penasihat tertinggi adat negeri. Beliau menjelaskan bahawa langkah pembekuan tersebut adalah perlu bagi memastikan kelancaran pentadbiran dan integriti institusi kerajaan sehingga segala pertikaian mengenai keabsahan jawatan Undang Luak Sungei Ujong diselesaikan sepenuhnya mengikut saluran undang-undang. Pada 21 April, kumpulan penentang Datuk Mubarak di peringkat luak (diketuai oleh Dato' Shahbandar dan Ibu Soko) telah mengukuhkan serangan mereka dengan membuat laporan polis terhadap beliau atas dakwaan menyamar sebagai Undang. Meskipun menerima tentangan dan ancaman perundangan, wakil pejabat Datuk Mubarak tetap meneruskan prosedur dengan menyerahkan watikah rasmi pengisytiharan pemecatan Yamtuan tersebut secara fizikal ke pejabat DKU dan pejabat Menteri Besar pada lewat petang hari yang sama.
Pengesahan Perlembagaan, Boikot Adat dan Penangguhan DUN (22–23 April 2026)
Pada 22 April, kedudukan kem Undang Yang Empat diperkukuhkan dari sudut perdebatan perlembagaan apabila Tan Sri Dr. Rais Yatim mengeluarkan kenyataan awam yang mengesahkan bahawa syarat majoriti korum Undang telah dipenuhi, di mana persetujuan sekurang-kurangnya tiga daripada empat Undang (3/4) sudah memadai dan mengikat (binding) di bawah peruntukan perlembagaan, menjadikan persetujuan sebulat suara kesemua empat luak tidak diwajibkan bagi mengesahkan pelucutan tersebut.[8]
Ketegangan kemudiannya memuncak kepada tindakan boikot secara fizikal apabila kesemua Undang Yang Empat berserta Tunku Besar Tampin mengeluarkan satu kenyataan media bersama pada tengah malam menjelang 23 April untuk memboikot Istiadat Pembukaan Persidangan Pertama DUN Negeri Sembilan. Kumpulan pembesar adat tersebut turut mendesak agar istiadat ditangguhkan sementara proses adat dan perundangan berhubung peralihan takhta Yang di-Pertuan Besar yang ke-12 diselesaikan.[11]
Walaupun tanpa kehadiran mana-mana ketua luak dan Tunku Besar Tampin, majlis perasmian pada 23 April tersebut tetap diteruskan dan disempurnakan oleh Tuanku Muhriz. Walau bagaimanapun, realiti kemelut perlembagaan ini akhirnya memaksa Yang Dipertua DUN, Datuk MK Ibrahim Abd Rahman, membuat keputusan untuk menangguhkan Persidangan DUN ke satu tarikh baharu. Langkah penangguhan ini diambil dengan harapan agar krisis ketatanegaraan yang sedang melanda dapat dijernihkan terlebih dahulu sebelum urusan perundangan negeri disambung semula.[12]
Selain penangguhan persidangan DUN, Kerajaan Negeri turut memperluaskan tekanan eksekutif dan pentadbirannya ke dalam institusi agama. Dilaporkan bahawa skrip dan teks rasmi khutbah solat Jumaat yang diedarkan untuk dibaca di masjid-masjid sekitar Luak Sungei Ujong telah menggugurkan nama Datuk Mubarak Dohak. Pengguguran nama beliau daripada bacaan khutbah ini memberi isyarat fizikal yang kuat kepada rakyat awam bahawa penolakan terhadap keabsahan takhta pesakanya tidak lagi terhad kepada majlis-majlis rasmi pentadbiran, tetapi telah dikuatkuasakan sepenuhnya melalui jentera institusi agama Islam negeri.
Usul Penubuhan Jawatankuasa Khas Pendamai (26 April 2026)
Bagi meredakan ketegangan institusi yang mencetuskan kebuntuan pentadbiran negeri, Exco Kanan Datuk Seri Jalaluddin Alias mengusulkan penubuhan sebuah Jawatankuasa Khas Pendamai. Jawatankuasa ini dicadangkan sebagai mekanisme neutral yang dianggotai oleh individu berpengaruh serta pakar dalam bidang adat dan perundangan bagi mencari jalan penyelesaian yang selaras dengan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Fokus utama jawatankuasa tersebut adalah untuk memberikan penjelasan rasmi yang tuntas kepada rakyat bagi mengekang kekeliruan maklumat, sekaligus memastikan krisis institusi ini tidak melumpuhkan fungsi kerajaan negeri secara berterusan. Langkah ini ditegaskan sebagai satu inisiatif pentadbiran untuk memelihara kestabilan negeri tanpa melakukan campur tangan sivil ke dalam kedaulatan adat luak.[13]
Pertemuan di Balai Undang Luak Sungei Ujong (29 April 2026)
Pada 29 April 2026, satu pertemuan berprofil tinggi melibatkan kesemua Undang Yang Empat, Tunku Besar Tampin, dan Datuk Syahbandar Sungei Ujong telah berlangsung di Balai Undang Luak Sungei Ujong, Ampangan. Walaupun pertemuan yang berlangsung selama hampir tiga jam itu dipercayai bertujuan membincangkan jalan penyelesaian terhadap kemelut adat dan perlembagaan yang sedang melanda negeri, pihak Undang Luak Johol menyifatkan perbincangan tersebut hanyalah berkisar urusan kekeluargaan atau "anak-beranak". Kehadiran serentak barisan pembesar adat tertinggi negeri ini menarik perhatian meluas para pemerhati memandangkan ia berlaku di tengah-tengah ketegangan yang melibatkan institusi takhta dan krisis keabsahan kerajaan negeri.[14]
Krisis Politik dan Keabsahan Kerajaan Negeri
Kemelut politik Negeri Sembilan 2026 bermula secara rasmi pada penghujung April apabila landskap pentadbiran kerajaan campuran negeri berpecah. Krisis keabsahan eksekutif ini merupakan impak langsung daripada konflik berpanjangan antara Institusi Undang Yang Empat dan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang gagal diuruskan secara tuntas oleh pihak kerajaan negeri.
Penarikan Sokongan Barisan Nasional (27 April)
Pada 27 April 2026, Pengerusi Badan Perhubungan UMNO Negeri Sembilan, Datuk Seri Jalaluddin Alias, mengumumkan penarikan sokongan 14 Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Barisan Nasional (BN) terhadap Menteri Besar, Datuk Seri Aminuddin Harun. Pengumuman tersebut mewakili kesepakatan semua wakil rakyat BN, meskipun ia dibuat tanpa kehadiran ADUN Rantau, Datuk Seri Mohamad Hasan.[15]
Jalaluddin menegaskan bahawa tindakan itu diambil demi mempertahankan kedaulatan institusi raja dan adat yang menjadi "garis merah" parti. Beliau turut mendedahkan bahawa barisan EXCO daripada BN telah diketepikan apabila mereka tidak pernah dimaklumkan atau dilibatkan secara rasmi oleh Menteri Besar dalam sebarang perbincangan sejak kemelut istana tersebut bermula. Di samping itu, beliau menafikan keras dakwaan bahawa tindakan menarik sokongan itu didorong oleh cita-cita peribadi untuk memegang jawatan Menteri Besar, sebaliknya menegaskan pelantikan tersebut tertakluk sepenuhnya kepada prerogatif mutlak Yang di-Pertuan Besar.[16]
Perubahan Landskap Majoriti dan Kerjasama PN
Penarikan sokongan tersebut telah mengubah komposisi majoriti Dewan Undangan Negeri (DUN) secara drastik. Pakatan Harapan (PH) yang asalnya menerajui kerajaan negeri kini jatuh ke status kerajaan minoriti dengan hanya penguasaan 17 kerusi (DAP 11, PKR 5, Amanah 1).
Situasi ini segera dimanfaatkan oleh blok pembangkang apabila Perikatan Nasional (PN) menyatakan kesediaan kelima-lima wakil rakyatnya untuk bekerjasama dengan BN bagi membentuk kerajaan negeri yang baharu. Kesediaan tersebut dimuktamadkan melalui penyerahan surat persetujuan kerjasama secara fizikal oleh Ketua Pembangkang, Mohamad Hanifah Abu Baker, kepada Setiausaha UMNO Negeri, Datuk Mustapha Nagoor. Kerjasama taktikal BN-PN ini secara perundangannya membentuk blok 19 kerusi, membolehkan mereka mendakwa memiliki kelebihan majoriti mudah bagi menerajui pentadbiran negeri.[17]
Impak Terhadap Pentadbiran Eksekutif
Berikutan penarikan sokongan tersebut, empat orang EXCO daripada blok UMNO-BN telah diarahkan untuk mengosongkan pejabat di Wisma Negeri serta memulangkan kenderaan dan aset rasmi kerajaan pada 28 April. Kekosongan ini melibatkan portfolio strategik yang ditinggalkan oleh Datuk Seri Jalaluddin Alias, Datuk Ismail Lasim, Datuk Mustapha Nagoor, dan Datuk Mohd Faizal Ramli.
Meskipun Mesyuarat Majlis Kerajaan Negeri (MMK) berjalan dalam keadaan tempang, Datuk Seri Aminuddin Harun memaklumkan beliau masih meneruskan tugas eksekutif seperti biasa. Tindakan ini berikutan titah nasihat langsung daripada Yang di-Pertuan Besar, Tuanku Muhriz, yang menitahkan agar pentadbiran kerajaan diteruskan tanpa gangguan bagi memastikan urusan kebajikan rakyat tidak terjejas di tengah-tengah ketidaktentuan politik.[18]
Reaksi Nasional dan Polemik "Tebuk Atap"
Krisis di Negeri Sembilan pantas menarik campur tangan dan reaksi kepimpinan politik di peringkat Persekutuan. Bagi blok Pakatan Harapan (PH), Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim meminta agar Aminuddin diberikan ruang sepenuhnya untuk menguruskan situasi di peringkat negeri, manakala Setiausaha Agung DAP, Anthony Loke, turut memberi jaminan sokongan tidak berbelah bahagi daripada 11 ADUN DAP terhadap kepimpinan Menteri Besar. Walau bagaimanapun, kenyataan Loke yang menyifatkan gerakan gabungan BN-PN tersebut sebagai satu percubaan membentuk "kerajaan tebuk atap" telah mencetuskan polemik baharu. Istilah ini dibidas keras oleh Ahli Majlis Kerja Tertinggi UMNO, Datuk Seri Puad Zarkashi, yang berhujah bahawa penarikan sokongan itu dibuat secara sah berasaskan prinsip perlembagaan, lantas mencabar Aminuddin untuk membubarkan DUN bagi mendapatkan mandat baharu daripada rakyat.[19]
Dalam pada itu, Presiden UMNO, Datuk Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi pula mengambil pendekatan yang lebih berhati-hati mewakili pendirian UMNO Pusat. Beliau mengakui telah mengetahui rancangan penarikan sokongan tersebut lebih awal, namun menegaskan bahawa ia merupakan keputusan bebas kepimpinan di peringkat negeri dan segala implikasi politik mengenainya akan diteliti secara terperinci oleh Majlis Kerja Tertinggi.[20]
